Table of Contents

    Eind 2025 worden al de kerncentrales gesloten volgens de kalender vastgelegd in de wet van 28 juni 2015 tot wijziging van de wet van 31 januari 2003. Tegen die tijd moet de energietransitie, die een zekere en betaalbare elektriciteitsbevoorrading met een lage CO2-uitstoot moet mogelijk maken, goed worden voorbereid.

    Studie adequacy en flexibiliteit (april 2016)

    Als eerste concrete actie op federaal vlak voor de uitvoering van een energietransitie heeft minister van Energie mevrouw Marie Christine Marghem op 21 december 2015 aan Elia System Operator (de transmissienetbeheerder – TNB) de opdracht toevertrouwd om de nood aan flexibele middelen te bepalen die moeten toelaten om de criteria over de bevoorradingszekerheid te waarborgen voor de periode van 2017 tot 2027.

    Consultatie over de studie (mei 2016)

    Om zo goed als mogelijk de instrumenten te definiëren die noodzakelijk zijn om van 2017 tot 2027 de aanwezigheid te verzekeren van de middelen voor "adequacy" en flexibiliteit zoals bepaald door Elia, heeft de Algemene Directie Energie van de FOD Economie, in opdracht van de minister, van 25 april 2016 tot 22 mei 2016 een raadpleging georganiseerd over de resultaten van de voornoemde studie van de TNB en meer bepaald over het/de eventueel aan te wenden marktmechanisme(n).

    Het doel van deze raadpleging was om van de marktdeelnemers de meest pertinente informatie te verkrijgen over de uit te voeren acties en de eventueel noodzakelijke financiële steun om de toereikendheid van het Belgische elektriciteitssysteem voor de komende jaren te kunnen verzekeren.

    Aanbevelingen (juni 2016)

    Op basis van de studie van Elia en de resultaten van de consultatie heeft de Algemene Directie Energie een aantal aanbevelingen geformuleerd:

    • het verder verbeteren van de Energy Only Market; 
    • de strategische reserve als overgangsmaatregel behouden en verbeteren;
    • voorbereidingswerken opstarten voor de eventuele invoering van een CRM (Capacity Renumeration Mechanism);
    • de Elia studie van april 2016 verder uitwerken, een welfare analyse uitvoeren en de nood aan adequacy en flexibiliteit herhaaldelijk blijven evalueren.

    Deze aanbevelingen zijn overgemaakt aan de minister op 15 juni 2016.

    Addendum van de studie adequacy en flexibiliteit (september 2016)

    Na de consultatie en in uitvoering van de aanbeveling van de Algemene Directie Energie heeft Elia in april 2016  een addendum aan de studie uitgevoerd met nieuwe scenario's en aangepaste hypothesen.

    Kosten-batenanalyse (februari 2017 & september 2017)

    Dit rapport van het Federaal Planbureau stelt een kosten-batenanalyse voor van beleidsscenario’s die coherent zijn met een toereikend Belgisch elektriciteitssysteem tegen 2027. De kosten-batenanalyse en haar addendum buigen zich over de implicaties voor een aantal componenten van de sociaaleconomische welvaart van verschillende invullingen van het volume aan regelbaar vermogen dat nodig is voor België om te voldoen aan de huidige wettelijke criteria qua bevoorradingszekerheid. Ze volgen op de aanbevelingen van de Algemene Directie Energie en bieden een antwoord op de bezorgdheid die werd geuit door een aantal stakeholders na de publicatie van de Elia-rapporten.

    Bepaling van een mechanisme voor de vergoeding van capaciteit voor België (maart 2018)

    Op vraag van de minister en in uitvoering van de aanbeveling om de voorbereidingswerken voor de eventuele invoering van een CRM (Capaciteitsremuneratiemechanisme) op te starten, heeft de AD Energie een studie laten uitvoeren om het meest geschikte mechanisme voor de vergoeding van capaciteit voor België te bepalen en te ontwerpen:

    Het mechanisme dat werd geïdentificeerd als de beste optie voor België is dat van de “reliability options”. Hoewel verschillende designs mogelijk zijn, is dit het best aangepast aan de Belgische context omwille van vier elementen:

    • de haalbaarheid in de Europese context,
    • de geconcentreerde Belgische leveranciers- en productiemarkten,
    • de beperking van windfall profits en
    • de effecten bij momenten van simultane schaarste met de buurlanden.

    De studie wordt opgevolgd door een tweede luik waarin het wettelijke kader wordt voorbereid.

    Parallel hieraan heeft de AD Energie een aanvullende studie gelanceerd om de operationele implementatie van de CRM voor te bereiden. Die studie werd op 13 september 2018 afgesloten; de resultaten zijn:

    Wet tot invoering van een mechanisme voor de vergoeding van capaciteit in België (april 2019)

    Op 4 april 2019 heeft het federale Parlement de wet goedgekeurd ter invoering van een capaciteitsvergoedingsmechanisme van het type “betrouwbaarheidsopties” (“reliability options”) in België (BS 16.05.219). 

    De wet legt onder meer de algemene werking van het mechanisme vast, alsook het jaarlijks te doorlopen proces en de verdeling van de rollen en verantwoordelijkheden. Zij bepaalt ook dat de methodologieën en modaliteiten van het mechanisme verder uitgewerkt moeten worden via een reeks koninklijke besluiten en via de marktregels en contracten. 

    Het mechanisme zal pas in werking treden na goedkeuring door de Europese Commissie. Die zal, zoals zij reeds in het verleden gedaan heeft voor vergelijkbare mechanismen, nagaan of het systeem verenigbaar is met de regels omtrent staatssteun en mededinging.

    Uitwerking van het mechanisme voor de vergoeding van capaciteit in België (2019)

    De verdere uitwerking van het mechanisme gebeurt met een reeks koninklijke besluiten en met marktregels en contracten. Hiervoor wordt een ruim stakeholdersoverleg opgezet. Als platform daarvoor is wegens praktische redenen gekozen voor de “Users’ Group” van Elia, waarbinnen een “Task Force CRM” opgezet is. Alle partijen die input en feedback wensen aan te leveren of potentieel wensen deel te nemen aan het CRM worden uitgenodigd om zich in te schrijven in de Users’ Group. Alle presentaties en verslagen zullen ook publiek beschikbaar zijn via de website van Elia.

    De planning van de vergaderingen voor de opmaak van de verscheidene koninklijke besluiten vindt u in het ”workplan and next steps" (PDF, 546.57 KB).

    Studie adequacy en flexibiliteit (juni 2019)

    Artikel 7bis. $4bis. van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt bepaalt dat «Uiterlijk op 30 juni van iedere tweejaarlijkse periode voert de netbeheerder een analyse uit met betrekking tot de noden van het Belgische elektriciteitssysteem inzake de toereikendheid en de flexibiliteit van het land voor de komende tien jaar. De basishypotheses en -scenario's alsook de methodologie die gebruikt worden voor deze analyse worden bepaald door de netbeheerder in samenwerking met de Algemene Directie Energie en het Federaal Planbureau en in overleg met de commissie. »

    Op 28 juni 2019, heeft Elia het resultaat van deze analyse gepubliceerd. Overeenkomstig artikel 7bis. $5 van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt, dat bepaalt dat «De analyses bedoeld in de paragrafen 1 en 4bis worden door de netbeheerder overgemaakt aan de minister en aan de Algemene Directie Energie en worden gepubliceerd op de websites van de netbeheerder en de Algemene Directie Energie», vindt u hieronder deze analyse.

    Bevestiging nood aan bijkomende capaciteit om de bevoorradingszekerheid te garanderen (oktober 2019)

    Op 11 juli 2019 publiceerde de CREG haar studie (F) 1957 « Analysis by the CREG of the Elia study Adequacy and flexibility study for Belgium 2020 – 2030”. Het debat over de effectieve behoefte aan een vergoedingsmechanisme werd heropend; de Minister heeft de AD Energie en het Federaal Planbureau opdracht gegeven de opmerkingen van de CREG in haar studie 1957 te analyseren en snel en duidelijk een beslissing te nemen over het al dan niet bestaan van een capaciteitsbehoefte om de bevoorradingszekerheid te garanderen. De nota van 2/10/19 van de AD Energie bevestigt die behoefte wel degelijk. Die nota werd vervolgens door de Minister gevalideerd bij de verzending ervan naar de Europese Commissie op 4 oktober 2019.

    Link naar de nota van DG Energie (PDF, 1.24 MB)

    Uitvoeringsplan ter verbetering van de marktwerking (november 2019 & juli 2020)

    Volgens de elektriciteitsverordening 2019/943 dienen lidstaten waar zorgpunten op het gebied van de toereikendheid van de elektriciteitsvoorziening worden geconstateerd, een uitvoeringsplan te ontwikkelen met maatregelen die gericht zijn op het wegnemen van eventuele vastgestelde verstorende effecten van regelgeving of tekortkomingen van de markt.

    Capaciteitsvergoedingsmechanismen mogen enkel worden ingevoerd nadat de Europese Commissie haar advies op dit plan gegeven heeft. Het uitvoeringsplan van België, dat zowel geldt voor de bestaande strategische reserve als voor het toekomstige capaciteitsmechanisme gebaseerd op betrouwbaarheidsopties, is in november 2019 ingediend bij de Europese Commissie. Op 30 april 2020 heeft de Commissie, na publieke consultatie, haar advies op het plan gepubliceerd. Het finale uitvoeringsplan van België (PDF, 1.32 MB), aangepast aan dit advies, is op 9 juli 2020 aan de Commissie overgemaakt. Elk jaar zal een opvolgingsrapport gepubliceerd worden.

    Consultatie van de buurlanden (december 2019)

    In overeenstemming met artikel 21.2 van de Elektriciteitsverordening 2019/943 heeft België de aangrenzende lidstaten en hun belanghebbenden geraadpleegd over de mogelijke gevolgen van het capaciteitsvergoedingsmechanisme voor de aangrenzende lidstaten. Hierbij is gebruik gemaakt van het Pentalateraal Energie Forum. De raadpleging is in twee stappen verlopen: allereerst een presentatie, gevolgd door een schriftelijke consultatieperiode. Daarbij zijn zeven reacties ontvangen. De presentatie, de ontvangen reacties en de antwoorden hierop zijn gebundeld in het consultatieverslag (PDF, 1.56 MB) (in het Engels). 

    Studie over de investeringsdrempels die capaciteitscategorieën voor CRM onderscheiden

    Artikel 7undecies van de Elektriciteitswet, §5, lid 5 bepaalt dat « Op voorstel van de commissie, opgesteld na openbare raadpleging en na advies van de netbeheerder, legt de Koning de criteria vast voor het in aanmerking komen van de investeringskosten, die toelaten om elke capaciteit in een capaciteitscategorie te klasseren, en de investeringsdrempels die deze categorieën onderscheiden.” Deze drempels, bepaald bij koninklijk besluit, zullen de toekenning van contracten van 1, 3, 8 of 15 jaar toelaten. Na de openbare raadpleging over het voorstel van de CREG georganiseerd door de CREG heeft de AD Energie aan PWC een opdracht tot aanvullende analyse toevertrouwd (PDF, 451.39 KB) (in het Frans).

    Methode voor de parameters waarmee de hoeveelheid in het kader van het capaciteitsmechanisme aangekochte capaciteit wordt bepaald (april 2020)

    De CRM-wet voorziet in haar artikel 7undecies §2 dat de methode voor de parameters waarmee de hoeveelheid in het kader van het capaciteitsmechanisme aangekochte capaciteit wordt bepaald door de netbeheerder wordt voorgesteld. De elektriciteitsverordening 2019/943, van toepassing sinds 1 januari 2020, bepaalt echter dat de lidstaat de parameters goedkeurt op basis van een voorstel van de regulator. Het opvolgingscomité CRM (FOD Economie, CREG, Elia en kabinet van de minister van Energie) heeft daarom reeds in 2019 beslist dat niet Elia, maar de CREG een methode zou uitwerken voor de bepaling van de volumeparameters.

    De minister en de FOD Economie hebben het voorstel 2064 voor de bepaling van de volumeparameters van de CREG ontvangen op 24 maart 2020, na publieke consultatie. Het voorstel bouwt grotendeels voort op de nota 2024 van de CREG, die op 20 december 2019 aan de minister werd overgemaakt.

    Op vraag van de minister heeft de FOD Economie een advies op dit voorstel opgemaakt. Rekening houdend met de resultaten van de publieke bevraging van de CREG op haar nota 2024 en op haar ontwerpvoorstel 2064 en met de reacties van de marktpartijen zoals gecommuniceerd tijdens verschillende vergaderingen van de Task Force CRM, en na analyse door de FOD Economie, is geconcludeerd dat de methode zoals de CREG die voorstelt onvoldoende garanties biedt dat de doelstelling van het CRM, d.i. “het verzekeren van het vereiste niveau aan bevoorradingszekerheid”, volgens de wettelijke criteria gerespecteerd wordt.

    De FOD Economie heeft op vraag van minister Marghem daarom tevens een aangepaste methode uitgewerkt voor de parameters waarmee de hoeveelheid in het kader van het capaciteitsmechanisme aangekochte capaciteit wordt bepaald. Hierover is een publieke bevraging gehouden  van 23 maart 2020 tot en met 27 maart 2020. Deze methode is in lijn met andere Europese CRM’s en is in overeenstemming met de CRM-wet en diens objectieven en met de geldende Europese wetgeving ter zake.

    De aangepaste methode is als voorontwerp van koninklijk besluit toegevoegd als bijlage bij het advies aan de Minister. De Minister heeft de aangepaste methode weerhouden en de FOD Economie verzocht om deze over te maken aan de Europese Commissie ter vervollediging van de aanvraag tot goedkeuring van staatssteun die in december 2019 werd ingediend.

    De documenten kunnen hieronder geraadpleegd worden :

    1. Advies aan de Minister (PDF, 788.9 KB)
    2. Bijlage 1 – Consultatierapport (PDF, 1.01 MB)
    3. Bijlage 2 – Reacties op de publieke consultatie (ZIP, 5.51 MB)
    4. Bijlage 3 – Voorontwerp van koninklijk besluit (PDF, 571.04 KB) (met aanduiding van wijzigingen ingevolge de publieke consultatie)
    5. Bijlage 4 – Voorontwerp van koninklijk besluit (PDF, 563.51 KB) (clean)

    Aanmeldingsdossier voor staatssteun (december 2019 – april 2020)

    In december 2019 heeft de Belgische staat een aanmelding voor staatssteun ingediend bij de DG Mededinging van de Europese Commissie. Het dossier is in de daarop volgende weken vervolledigd. Het finale design waarover een uitspraak vanwege DG Mededinging gevraagd wordt, wordt aldus beschreven in volgende documenten:

    1. Wet van 22 april 2019 tot wijziging van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt, teneinde een capaciteitsvergoedingsmechanisme in te stellen
    2. Voorontwerp van koninklijk besluit (PDF, 239.16 KB) betreffende de criteria en nadere regels voor het in aanmerking komen voor de prekwalificatieprocedure voor wat betreft de regels inzake de minimumdrempel en de combinatie van steunmaatregelen
    3. Voorontwerp van koninklijk besluit (PDF, 661.78 KB) tot vaststelling van de berekeningsmethode van het noodzakelijke capaciteitsvolume en de parameters die nodig zijn voor de organisatie van de veilingen in het kader van het capaciteitsvergoedingsmechanisme
    4. Voorstel van koninklijk besluit tot vaststelling van de investeringsdrempels en de criteria voor het in aanmerking komen van investeringskosten met het oog op de klassering van capaciteiten in capaciteitscategorieën
    5. Voorontwerp van koninklijk besluit (PDF, 316.09 KB) houdende vaststelling van de voorwaarden waaronder houders van rechtstreekse en onrechtstreekse buitenlandse capaciteit kunnen deelnemen aan de prekwalificatieprocedure in het kader van het capaciteitsvergoedingsmechanisme
    6. Ontwerp van marktregels voor het capaciteitsvergoedingsmechanisme (25.11.2019)

    Naast deze documenten en met het oog op volledige transparantie zijn ook alle voorbereidende en beschrijvende documenten overgemaakt (reacties van marktpartijen, adviezen, design notes enz). Voor wat betreft de financiering van het mechanisme is een beschrijving overgemaakt van de drie opties die door de regering bestudeerd worden.

    NB: De hierboven aangehaalde documenten zijn weliswaar ingediend bij de Europese Commissie in het kader van een goedkeuringsaanvraag voor staatssteun, maar zolang deze goedkeuring niet gegeven is en zolang de koninklijke besluiten de normale regelgevende procedures in België vervolgens niet doorlopen hebben, kan er geen enkel recht of geen enkele verbintenis uit afgeleid worden.

    Laatst bijgewerkt
    14 juli 2020