Vrouwen in de digitale sector

In de afgelopen jaren heeft de opkomst van digitale technologie een revolutie teweeggebracht in het leven van miljoenen mensen. Deze transformatie biedt veel kansen voor economische ontwikkeling, het verbeteren van de levenskwaliteit en het moderniseren van openbare diensten, terwijl het complexe uitdagingen met zich meebrengt op het gebied van regelgeving, veiligheid en inclusie in Europa.

De Europese Commissie wil van dit decennium het "digitale decennium" maken om de digitale soevereiniteit van Europa te versterken en duidelijke normen vast te stellen die gericht zijn op gegevens, technologie en infrastructuur, terwijl de mens centraal blijft staan.

In 2018 bevestigde de Raad dat "het zelfverzekerde, kritische en verantwoorde gebruik van digitale technologieën voor leren, werken en participatie in de samenleving" essentieel is en een combinatie van kennis, vaardigheden en attitudes vereist.

Ondanks die ambities is echter gebleken dat vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in de digitale sector. Die uitsluiting is te wijten aan vele factoren, waaronder genderstereotypen, onbewuste vooroordelen en diepgewortelde culturele normen.

Vrouwen maken meer dan de helft van de bevolking uit en zijn een belangrijke troef bij het bereiken van de Europese doelstellingen voor dit decennium. Om ervoor te zorgen dat alle EU-landen worden betrokken bij de inclusie van vrouwen in de digitale wereld, zijn er verschillende monitoringinstrumenten ingevoerd, zoals de WiD-index, de DESI en de nieuwe versie van de DESI die onderdeel is van het beleidsprogramma voor het digitale decennium (Digital Decade Policy Programme- DDPP).

DESI-index

Van 2014 tot 2022 heeft de index van de digitale economie en samenleving (DESI) de digitale prestaties van de EU-lidstaten gemeten en vergeleken.

In de DESI-index voor 2022 stond België op de 16e plaats van de 27 EU-lidstaten.

Resultaten van de rangschikking voor 2022 van de index van de digitale economie en samenleving

Tijdens die periode zette België zijn acties voor de inclusie en vertegenwoordiging van vrouwen in de sectoren Wetenschap, Technologie, Ingenieurswetenschappen en Wiskunde (STEM) en digitale sectoren voort via zijn nationale en sectoroverschrijdende strategie "Women in Digital 2021-2026". De uitvoering van dit vijfjarenplan is ondersteund door de oprichting van een speciale website (https://www.bedigitaltogether.be/ ) en op federaal niveau gecoördineerd door een multistakeholderwerkgroep waarin publieke, private, academische en associatieve actoren zitting hebben.

In 2022 is de DESI (oude versie) voor het laatst gepubliceerd. Sinds 2023 is DESI nu geïntegreerd in het State of the Digital Decade-rapport en wordt het gebruikt om de voortgang in de richting van de digitale doelstellingen van het DDPP te monitoren.

WiD-scorebord

Het scorebord van Woman in Digital (het WiD-scorebord), dat voorheen deel uitmaakte van de Digital Economy and Society Index (DESI), beoordeelt de inclusie van meisjes en vrouwen in digitale beroepen, loopbanen en ondernemerschap. Het analyseert de lidstaten langs drie assen op basis van 13 indicatoren:

1. het gebruik van internet,
2. de vaardigheden van internetgebruikers,
3. gespecialiseerde vaardigheden en werkgelegenheid.

In 2023 is het WiD-scorebord niet gepubliceerd. In 2024 is de bijgewerkte versie van het WiD-scorebord gebaseerd op gegevens van Eurostat. De gegevens moeten worden geïnterpreteerd in combinatie met de DESI-indicatoren (herzien in 2023), de Digital Decade Reports (2023 en 2024) en de nationale routekaarten met betrekking tot de vooruitgang op het gebied van genderconvergentie in digitale technologie.

WiD-scorebord (2022): België blijft 12e op de Europese ranglijst voor de inclusie van vrouwen in digitale technologie

In 2021 stond België, opnieuw op de 12e plaats van de 27 EU-lidstaten voor de inclusie van vrouwen in de digitale technologie, net als in 2020. Ons land behaalde daarmee een algemene WiD-score van 58,3  (score variërend van 0 tot 100), een waarde die iets hoger ligt dan het Europese gemiddelde (54,9) en een duidelijke verbetering ten opzichte van 2020 (55,6) en van 2019 (52,79). Die verbetering was echter niet voldoende om de vooruitgang van andere Europese landen in te halen, wat verklaart waarom het land op de 12e plaats blijft staan op de Europese ranglijst.

Sterke resultaten van België in 2021

België had de beste rangschikking voor

• internetgebruikers, waarvoor het op de 8e plaats stond met een score van 92 %,
• het percentage personen dat nog nooit internet had gebruikt, waarvoor het ook de 8e plaats behaalde met een score van 5 %.

De uitdagingen voor België in 2021

De twee laagste rangschikkingen in ons land waren voor de volgende twee toepassingen:

• online raadplegingen en stemmen: 5 % van de vrouwen onder de internetgebruikers nam deel aan onlineraadplegingen of stemde online onder internetgebruikers (23e plaats, zoals in 2020);
• gebruik van e-overheid: 73 % van de vrouwen onder internetgebruikers die formulieren moeten verzenden, maakte gebruik van e-overheid (15e plaats). Dit resultaat betekent echter een stijging van 10 procentpunten ten opzichte van het resultaat van 2020 en een stijging van 4 plaatsen op de Europese ranglijst.

WiD Scoreboard 2024: België boekt vooruitgang, maar staat voor enkele uitdagingen

Ter herinnering: de versie van het WiD-scorebord is in 2024 bijgewerkt. De scores van het WiD-scorebord moeten worden gelezen in het licht van de doelstellingen van het Digitale Decade programme.

Sterke punten van België

In 2023 heeft België opmerkelijke vooruitgang geboekt op het gebied van digitale vaardigheden:

• van de 18e naar de 13e plaats voor digitale basisvaardigheden
• van de 16e naar de 14e plaats voor digitale vaardigheden die verder gaan dan het basisniveau.

Het land onderscheidt zich ook door het verkleinen van de loonkloof tussen mannen en vrouwen in de digitale sector met een tweede plaats na Spanje.

Verbeterpunten voor België

Ondanks die vooruitgang blijven sommige indicatoren zorgwekkend.

België blijft op de 9e plaats staan voor het aantal ICT-specialisten, met een nog steeds te laag percentage vrouwen, ondanks de initiatieven en projecten die worden uitgevoerd om vrouwen in digitale beroepen aan te moedigen.

België behoort tot de slechtst presterende landen op het gebied van ICT-diploma's en staat volgens die nieuwe indicator op de 26e plaats. Het aantal STEM-afgestudeerden is licht gestegen, waardoor ons land op Europees niveau van de 25ste naar de 22ste plaats is gestegen.

Ten slotte vertoont de score voor gespecialiseerde vaardigheden en werkgelegenheid een aanzienlijke daling, waarbij België van de 11e naar de 18e plaats is gezakt. Dat resultaat benadrukt de dringende noodzaak om de opleiding en professionele integratie in de digitale beroepen te versterken.

Digital Decade policy programme 2030

Het Digital Decade policy programme 2030 (DDDP) is een initiatief van de Europese Unie. Het heeft tot doel de digitale transformatie van de lidstaten tegen 2030 te sturen.

Dit programma biedt duidelijke doelstellingen voor 4 sleutelgebieden:

• digitale infrastructuur
• digitale vaardigheden
• de digitalisering van overheidsdiensten
• de digitalisering van bedrijven.

Het digitale kompas weerspiegelt de digitale ambities van de EU

De doelstellingen voor 2030 worden nagestreefd door middel van een jaarlijkse samenwerkingscyclus, waarin de balans wordt opgemaakt van de vooruitgang die is geboekt volgens vooraf gedefinieerde trajecten en prestatie-indicatoren (KPI's) in elk land. Daarnaast introduceert dit programma een kader voor de lidstaten om samen te werken aan gezamenlijke digitale projecten.

Voor de pijler “vaardigheden”, die de digitale inclusie van vrouwen omvat, zijn de belangrijkste doelstellingen:

• 20 miljoen specialisten op het gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in de Europese Unie bereiken
• ervoor zorgen dat 80 % van de bevolking ten minste over digitale basisvaardigheden beschikt.

Op Belgisch niveau betekent dit dat we tegen 2030 bijna 500.000 ICT-specialisten moeten bereiken met een convergentie tussen vrouwen en mannen. Het DDPP creëert ook een nieuw kader voor projecten die meerdere landen kunnen samenbrengen, waardoor de lidstaten hun krachten kunnen bundelen op het gebied van digitale initiatieven.

De bijdrage van België aan het digitale decennium: Digital Decade Report Country

Sinds2023 publiceert de Europese Commissie jaarlijks een rapport over het State of the Digital Decade Report. In dit verslag wordt ingegaan op de vooruitgang die de EU boekt op het gebied van digitale transformatie, gemeten op de vier genoemde gebieden: digitale infrastructuur, digitale vaardigheden, de digitalisering van overheidsdiensten en de digitalisering van bedrijven.

Tegelijkertijd moeten de lidstaten ook nationale routekaarten bij de Commissie indienen om uit te leggen welke maatregelen zij van plan zijn te nemen om de doelstellingen van het DDPP te verwezenlijken. Over deze routekaarten moet worden overlegd met de belangrijkste nationale belanghebbenden voordat ze bij de Commissie worden ingediend. Na evaluatie kan de Commissie in een Digital Decade Country Report voor elk land aanpassingen aanbevelen.

België en de digitale transformatie in 2022: eerste resultaten

In 2022 telde België 18,7 % vrouwelijke ICT-specialisten, iets onder het EU-gemiddelde van 18,9 %. Dat blijkt uit het eerste Digital Decade Country Report 2023. In het licht hiervan is ons land aangemoedigd om maatregelen te nemen om de kloof tussen vrouwen en mannen in ICT te dichten en het aantal vrouwen in ICT te verhogen, met name door de interesse van meisjes voor ICT in het algemeen en voor geavanceerde technologieën in het bijzonder aan te trekken.

België en de digitale transformatie in 2023: beoordeling van de acties en aanbevelingen voor 2022

Voor het eerst heeft de Commissie deze nationale routekaarten beoordeeld in het landverslag 2024 over het digitale decennium. Daarin werd een overzicht gegeven van de inspanningen van de lidstaten op het gebied van digitalisering en werd verslag uitgebracht over de toepassing van de Europese verklaring over digitale rechten en beginselen voor elk land.

Het verslag is een oproep tot actie en moedigt de lidstaten aan hun inspanningen te verdubbelen. Als belangrijkste problemen worden aangemerkt het gebrek aan voldoende vooruitgang bij de verwezenlijking de gestelde doelen en de aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten. Die problemen worden geanalyseerd en gedefinieerd in termen van hun bijdrage aan:

• een concurrerende, soevereine en veerkrachtige EU
• mensen beschermen en mondiger maken
• digitale transformatie voor slimme groene groei
• digitaal beleid en uitgaven op elkaar afstemmen

Volgens de Commissie getuigt de bijdrage van België aan het digitale decennium van een hoog ambitieniveau en omvat het acties die zijn afgestemd op de doelstellingen van het DDPP en die alle dimensies van digitalisering bestrijken. Er is rekening gehouden met de aanbevelingen van het Country Report Digital Decade 2023. De Commissie betreurt echter dat voor verschillende maatregelen nog aanzienlijke vooruitgang nodig is om te worden omgezet in concrete en doeltreffende acties.

Prestaties en uitdagingen voor België

De prestaties van België op het vlak van ICT-specialisten, STEM-afgestudeerden en mensen met algemene digitale vaardigheden boven het basisgemiddelde bleven tussen 2022 en 2023 stabiel. De prestaties van een leven lang leren, ICT-opleidingen aangeboden door bedrijven en de bevolking met een hoger opleidingsniveau zijn tussen 2022 en 2023 licht verbeterd. Dit blijkt uit het Country Report 2024 (cijfers 2023) en het European Innovation Scoreboard 2023.

In 2023 telde België 19,4% vrouwelijke ICT-specialisten. Dit is een verbetering ten opzichte van 18,7 % het voorgaande jaar en is in lijn met het EU-gemiddelde van 19,4 %. Het slagingspercentage in ICT-gerelateerde vakken voor meisjes en vrouwen blijft echter zorgwekkend, dat een van de laagste in de EU is. Die verschillen, in combinatie met het tekort aan arbeidskrachten, maken het voor België moeilijk om de doelstelling van 500.000 ICT-specialisten te halen tegen 2030.

Die vaststelling benadrukt de uitdagingen die moeten worden aangegaan om België te positioneren als een toonaangevend land op het gebied van digitale inclusie: de lopende initiatieven voortzetten, maar ook innoveren om meer vrouwen in België aan te moedigen om deel te nemen aan digitale ontwikkeling en een actieve rol te spelen  bij het bereiken van de gestelde doelen.