Artificiële intelligentie

Kunstmatige of artificiële intelligentie (AI) wordt steeds meer gebruikt door kmo’s, vooral sinds de opkomst van generatieve AI. Het is nuttig om de ontwikkeling van AI binnen kmo’s op te volgen.

Andere indicatoren over de digitalisering van ondernemingen vindt u op de pagina's:

• Digitale technologieën bij Belgische kmo's
• Geavanceerde digitale technologieën
• E-commerce
• Digitale communicatie
• Hinderpalen voor digitalisering
• Cyberveiligheid bij Belgische kmo's
• Digitale vaardigheden – een genderspecifieke benadering
• Digitalisering van Belgische kmo's – een internationale vergelijking

Artificiële intelligentie (AI)

Frequentie van het gebruik van AI onder kmo’s

Volgens de resultaten van de enquête van 2024 heeft artificiële intelligentie (AI) zijn weg gevonden naar 16 % van de kmo’s in België, dat is twee keer zoveel als in 2023 (8,7 %) en drie keer zoveel als in 2022 (5,5 %). Die toename treft alle grootteklassen. Middelgrote bedrijven lopen echter op kop, met een adoptiepercentage van 35,7 %, een stijging van 12 procentpunten in één jaar. Ter vergelijking: AI werd in 2024 door slechts 14,4 % van de micro-ondernemingen en 20,7 % van de kleine ondernemingen gebruikt. Niettemin is de toename in die grootteklassen aanzienlijk versneld: de adoptie van kunstmatige intelligentie is in één jaar verdubbeld, terwijl het voordien drie jaar (2020-2023) had geduurd om een vergelijkbare toename te bereiken.

Het percentage bedrijven dat heeft overwogen om AI in te voeren maar nog niet de sprong heeft gewaagd, verandert naarmate de grootte van het bedrijf: 4,2 % van de micro-ondernemingen, 8,1 % van de kleine en 13,3 % van de middelgrote bedrijven verkeert in die situatie. Die percentages zijn hoger dan in voorgaande jaren.

Toepassingsgebieden en soorten processen 

Kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's) gebruiken kunstmatige intelligentie voor verschillende doeleinden. In 2024 past een derde van hen AI toe voor financieel en boekhoudkundig beheer. Artificiële intelligentie is ook een belangrijk hulpmiddel voor het optimaliseren van managementprocessen en voor marketing- en verkoopactiviteiten. Voor het eerst staan commerciële toepassingen in de top drie van gebieden waarvoor kmo’s AI toepassen. Sinds 2024 staat IT-beveiliging alleen nog voor middelgrote kmo’s in de top 3 van toepassingen van AI.

De meest gebruikte soorten artificiële intelligentie door Belgische kmo's hebben betrekking op 

• taalverwerking, in het bijzonder de analyse van geschreven tekst (62,3 %), 
• het genereren van geschreven of gesproken taal (46,6 %) 
• spraakherkenning en -verwerking (32 %).

Daarna volgen technologieën voor automatisering van de workflows (29,8 %) en machinaal leren (25,7 %). De toepassing van die technologieën varieert echter sterk naargelang de grootte van het bedrijf: ze zijn aanzienlijk meer verspreid bij kmo’s met meer dan 50 werknemers.

Oorsprong van AI-systemen en software

Bij kmo's van alle grootteklassen worden systemen en software voor kunstmatige intelligentie voornamelijk aangeschaft in de vorm van commerciële oplossingen klaar voor gebruik. Dat geldt voor één op de twee bedrijven en zelfs voor 61 % van de kmo’s met meer dan 50 werknemers.

Ongeveer een op de vijf kmo's kiest echter voor intern beheer, hetzij door zelf systemen te ontwikkelen met behulp van hun werknemers, hetzij door zelf commerciële of opensourcesoftware aan te passen. Een derde van de kmo's doet daarentegen een beroep op uitbesteding: ze doen een beroep op externe dienstverleners om de AI-tools die ze hebben aangeschaft te ontwikkelen of aan te passen.

De aanpak varieert echter naargelang de grootte van het bedrijf. Vergeleken met grotere kmo's geven micro-ondernemingen (met minder dan 10 werknemers) vaker de voorkeur aan volledig eigen beheer. Daarvoor ontwikkelen ze hun eigen oplossingen of kiezen ze voor interne aanpassing van opensourcesoftware. Kmo's met tussen 50 en 249 werknemers zullen daarentegen eerder een beroep doen op commerciële software die intern door hun eigen werknemers wordt aangepast, of hun AI-behoeften uitbesteden.

Belemmeringen voor het gebruik van AI

De belemmeringen voor de invoering van artificiële intelligentie door kmo’s zijn talrijk. Het eerste obstakel is het gebrek aan expertise, een probleem dat al jaren bestaat. Die moeilijkheid is vooral groot bij kleinere bedrijven met minder dan 10 werknemers. Bijna 80 % van hen zegt dat zij er last van hebben. Toch kampt ook 60 tot 70 % van de grotere kmo’s met dat probleem.

Een andere grote uitdaging zijn juridische overwegingen, zoals

• gegevensbescherming
• privacy
• onzekerheid over juridische gevolgen

Bijna de helft van de micro-ondernemingen maakt zich daarover zorgen en in totaal ervaren vier op de tien kmo’s die kwesties als een belemmering voor de invoering van AI. Ethische kwesties lijken voor micro-ondernemingen een groter aandachtspunt te zijn dan voor grotere ondernemingen.

Bedrijven met meer dan 10 werknemers worden meer benadeeld door een gebrek aan beschikbaarheid of onvoldoende kwaliteit van gegevens dan micro-ondernemingen. Bovendien kampt in 2024 nog maar 32 % van de kmo’s met incompatibiliteit met bestaande systemen en software, terwijl dat in 2023 nog 40 % was.

Tot slot, hoewel de kosten van AI in 2021 door bijna 70 % van de kmo’s werden genoemd als reden om AI niet te implementeren, vormen ze nu nog maar voor drie op de tien bedrijven een belemmering.

23 % van de micro-ondernemingen is ook van mening dat AI niet nuttig is voor hun bedrijf, tegenover 19 % van de kleine en 10 % van de middelgrote ondernemingen.

Overheidsinitiatieven ten gunste van AI

De jongste jaren heeft de Europese Commissie zich resoluut geëngageerd voor een gecoördineerde ontwikkeling van AI in de Europese Unie (EU).

De AI-wetgeving, beter gekend onder de naam “AI Act” vormt het eerste wettelijke kader voor AI. De wet is in maart 2024 aangenomen en is in 2025 volledig in werking getreden. Het biedt een duidelijk kader en verplichtingen voor bedrijven die AI gebruiken en vermindert tegelijkertijd de administratieve en financiële lasten. Het doel is om de risico's van AI te beheersen en het Europese publiek vertrouwen in die technologie te bieden. 

In januari 2024 publiceerde de Europese Commissie een mededeling over het stimuleren van start-ups en innovatie op het gebied van betrouwbare AI. Ze lanceerde ook een pakket maatregelen om start-ups en kmo's te ondersteunen bij de ontwikkeling van betrouwbare AI die de waarden en regels van de EU respecteert. 

Dat volgt op de publicatie sinds 2018 van verschillende teksten, waarin telkens wordt benadrukt hoe noodzakelijk het is dat kmo's toegang krijgen tot AI en onvermoede toepassingen ontdekken die in hun dagelijkse werking kunnen worden geïntegreerd.

België hinkt niet achterop: in opdracht van de federale regering hebben Belgische experts aanbevelingen geformuleerd om een Belgische nationale strategie uit te werken. In die context werd het rapport AI4Belgium (zie “Nuttige links” onderaan) gepubliceerd, waarin een eerste versie staat van een algemene Belgische strategie voor artificiële intelligentie. Het Nationaal Convergentieplan voor de Ontwikkeling van artificiële intelligentie (zie “Nuttige links” onderaan) breidt de strategie uit om de ontwikkeling en toepassing van AI in ons land te stimuleren.

Enquête over het gebruik van ICT en e-commerce bij ondernemingen 

De gegevens op deze pagina zijn afkomstig uit de enquête over het gebruik van ICT en e-commerce in de ondernemingen, die jaarlijks wordt opgesteld door Statbel, de Algemene Directie Statistiek van de FOD Economie. Als Belgisch statistiekbureau verzamelt, produceert en verspreidt Statbel cijfers over de Belgische economie, de Belgische maatschappij en het Belgische grondgebied.

De steekproef beperkt zich tot bedrijven die ten minste 2 werknemers in dienst hebben. Alle sectoren van economische activiteit worden geanalyseerd, met uitzondering van de landbouw, het openbaar bestuur, de activiteiten van huishoudens als werkgever en de extraterritoriale activiteiten (respectievelijk de secties A, O, T en U volgens de NACE-code rev. 2). De gegevens over de micro-ondernemingen gaan dus over ondernemingen met 2 tot 9 werknemers voor dat specifieke deel.