Table of Contents

    Elke natuurlijke persoon die, in België, een beroepsactiviteit uitoefent zonder daarbij gebonden te zijn door een arbeidsovereenkomst of statuut, wordt beschouwd als “zelfstandige”. Er is in dat geval geen ondergeschikt verband.

    Als zelfstandige bent u onderworpen aan een eigen sociaal statuut en geniet u een specifieke sociale zekerheidsregeling. Het sociaal statuut van de zelfstandigen voorziet niet alleen in verplichtingen, maar ook in rechten.

    De verschillende categorieën verzekeringsplichtigen

    Zelfstandige in hoofdberoep

    Als uw zelfstandige activiteit uw enige bron van inkomsten is (voltijdse uitoefening), bent u zelfstandige in hoofdberoep. U bent onderworpen aan het sociaal statuut der zelfstandigen in hoofdberoep, wat rechten en plichten met zich meebrengt, met name de aansluiting bij een sociaalverzekeringsfonds voor zelfstandigen en ieder kwartaal de betaling van sociale bijdragen.

    Zelfstandige in bijberoep

    Zelfstandigen in bijberoep oefenen tegelijk en hoofdzakelijk nog een andere beroepsactiviteit uit:

    • hetzij als werknemer,
    • hetzij in het onderwijs,
    • hetzij als ambtenaar.

    De formaliteiten die u moet vervullen om een zelfstandig bijberoep te mogen uitoefenen, zijn dezelfde als die voor een zelfstandige in hoofdberoep.

    Als zelfstandige in bijberoep bent u ook onderworpen aan het sociaal statuut der zelfstandigen. U moet u dus aansluiten bij een sociaalverzekeringsfonds voor zelfstandigen en ieder kwartaal sociale bijdragen betalen. U blijft echter bij voorrang van de sociale voordelen genieten van het stelsel waaraan u onderworpen bent door uw hoofdactiviteit of -statuut (werknemer, ambtenaar, gepensioneerde).

    U kunt worden beschouwd als zelfstandige in bijberoep, wanneer u:

    • loontrekkende of interimaris bent, of tewerkgesteld in het onderwijs zonder benoeming: het aantal uren dat u uitoefent als loontrekkende of interimaris moet minstens overeenkomen met een halftijdse job op maandbasis;
    • ambtenaar bent: u moet minstens 200 dagen ofwel 8 maanden per jaar werken, en het gepresteerde werkrooster moet minstens overeenkomen met een halftijdse job;
    • benoemde leerkracht bent: u moet minstens 6/10 van een voltijds werkrooster presteren;
    • werkloos bent: u moet een werkloosheidsuitkering ontvangen en gemachtigd zijn om zelfstandige in bijberoep of op occasionele basis te zijn;
    • een uitkering trekt van uw ziekenfonds: u bent minstens voor 66 % ongeschikt bevonden, en de uitkering die u ontvangt is minstens gelijk aan het pensioen van een alleenstaande zelfstandige.

    Zelfstandige helper

    De helper is een natuurlijke persoon die de zelfstandige bijstaat of vervangt bij de uitoefening van zijn activiteit, zonder dat hij gebonden is door een arbeidsovereenkomst. De helper is vaak, maar niet noodzakelijk, een familielid van de zelfstandige.

    De helper kan enkel optreden voor een natuurlijk persoon, niet voor een vennootschap. Helpers kunnen echter wel optreden voor lasthebbers (bestuurders, zaakvoerders) van een vennootschap.

    Als hij niet gehuwd is, dan is de helper pas vanaf 1 januari van het jaar waarin hij 20 wordt, onderworpen aan het sociaal statuut voor zelfstandigen.

    Volgende helpers vallen niet onder dat sociaal statuut:

    • occasionele helpers (die bij gelegenheid hulp bieden, en dat niet langer dan 90 dagen per jaar);
    • helpers (studenten) die nog kinderbijslag ontvangen (jonger dan 25 jaar).

    Meewerkende echtgenoot

    Een persoon wordt beschouwd als meewerkende echtgenoot van een zelfstandige als hij of zij:

    • de partner is van een zelfstandige (door het huwelijk of door een samenlevingscontract);
    • daadwerkelijk hulp biedt aan zijn of haar zelfstandige partner (regelmatig of minstens 90 dagen per jaar);
    • geen inkomsten ontvangt uit een andere beroepsactiviteit, noch geniet van een vervangingsinkomen dat recht zou geven op sociale zekerheid die minstens gelijk is aan die van zelfstandigen.

    Zaakvoerders, bestuurders en werkende vennoten

    In een vennootschap worden zaakvoerders, bestuurders en werkende vennoten als zelfstandigen beschouwd en zijn ze onderworpen aan het sociaal statuut van de zelfstandigen.

    Student-zelfstandige

    Het is mogelijk om zelfstandige te worden, terwijl men student is. Het statuut bestaat uit een voorkeursregeling voor de sociale bijdragen.

    Om het statuut van student-zelfstandige te genieten, moet men:

    • minstens 18 en hoogstens 25 jaar oud zijn;
    • in hoofdzaak ingeschreven zijn om regelmatig de lessen te volgen in een onderwijsinstelling in België of in het buitenland met het oog op het bekomen van een door een bevoegde overheid in België erkend diploma;
    • een beroepsactiviteit uitoefenen waardoor de onderwerping aan het sociaal statuut der zelfstandigen is vereist.

    Welke zijn uw verplichtingen?

    Als zelfstandige bent u onderworpen aan het sociaal statuut der zelfstandigen. In die hoedanigheid moet u:

    Welke zijn uw rechten?

    Het sociaal statuut van de zelfstandigen voorziet niet alleen verplichtingen, maar ook rechten. Wanneer u in orde bent met de wettelijke voorschriften, hebt u recht op:

    • gezinsbijslag;
    • ziekte- en invaliditeitsverzekering ;
    • moederschapsverzekering ;
    • pensioen;
    • overbruggingsrecht (vroeger “sociale verzekering in geval van faillissement”);
    • uitkering mantelzorg.

    Gezinsbijslag

    De rechten op gezinsbijslag zijn identiek aan de rechten voor de andere actieven (loontrekkenden, ambtenaren) en bestaan uit:

    • het kraamgeld of de adoptiepremie;
    • de maandelijkse kinderbijslag;
    • andere voordelen zoals de leeftijdsbijslagen of toeslagen voor eenoudergezinnen en de verhoogde wezenbijslag of toeslag voor mindervalide kinderen.

    LET OP: deze materie werd bij de 6e Staatshervorming geregionaliseerd. Sinds 1 januari 2019 beschikt elk gewest over zijn eigen kinderbijslagsysteem, met eigen bedragen en eigen regels. Het systeem dat van toepassing is wordt bepaald naargelang de woonplaats van het kind.

    Ziekte-en invaliditeitsverzekering

    Het sociaal statuut der zelfstandigen omvat een ziekte- en invaliditeitsverzekering die de geneeskundige zorgen en de arbeidsongeschiktheid dekt.

    Geneeskundige zorgen

    Als zelfstandige bent u wettelijk verzekerd tegen zowel de grote als de kleine risico's (bv. bezoek aan de huisarts, aankoop van geneesmiddelen), op dezelfde manier als de andere actieven (loontrekkenden, ambtenaren).

    Arbeidsongeschiktheid

    De verzekering voor arbeidsongeschiktheid is specifiek voor zelfstandigen. Zij voorziet, onder bepaalde voorwaarden, in een vervangingsinkomen als u uw beroepsactiviteit wegens ziekte of ongeval moet onderbreken:

    • in de eerste maand dat u arbeidsongeschikt bent, ontvangt u geen uitkering;
    • vanaf de tweede maand krijgt u een dagvergoeding;
    • vanaf het tweede jaar (periode van invaliditeit) zijn de uitkeringen hoger.

    Moederschapsverzekering

    Zelfstandigen en helpers kunnen op het einde van hun zwangerschap recht hebben op een moederschapsuitkering tijdens de periode van moederschapsrust. Er zijn wel een aantal voorwaarden.

    Er bestaat ook een vrijstelling van betaling van sociale bijdragen met behoud van rechten voor het kwartaal dat volgt op de bevalling.

    De periode van moederschapsrust duurt maximaal 12 ononderbroken weken of 18 weken indien de moederschapsrust halftijds wordt opgenomen en bestaat uit een verplichte rustperiode en een vrij te kiezen deel. In geval van een meerling krijgt u een week facultatieve rust extra of twee weken indien u het moederschapsverlof halftijds opneemt.

    U kunt na de bevalling, mits naleving van bepaalde voorwaarden, ook een beroep doen op moederschapshulp met dienstencheques.

    Pensioen

    Naast het rustpensioen dat een zelfstandige op het eind van zijn beroepsloopbaan ontvangt, bestaat er ook een overlevingspensioen voor de overlevende echtgenoot. 

    Als u een hoger pensioen wenst, kunt u onder bepaalde voorwaarden een overeenkomst afsluiten voor een vrij aanvullend pensioen.

    Overbruggingsrecht

    U kunt het overbruggingsrecht genieten in de volgende situaties:

    • in geval van faillissement (persoonlijk faillissement of faillissement van de onderneming waarin u zaakvoerder, bestuurder of werkend vennoot bent);
    • in geval van collectieve schuldenregeling;
    • in geval van gedwongen onderbreking van uw zelfstandige activiteit (door natuurramp, vernieling van het gebouw of de uitrusting, brand of allergie);
    • in geval van een officiële stopzetting van uw zelfstandige activiteit omwille van economische moeilijkheden.

    Dankzij dat overbruggingsrecht kunt u:

    • uw recht op ziekteverzekering gedurende maximaal vier kwartalen behouden;
    • een tijdelijke uitkering krijgen gedurende maximaal twaalf maanden.

    Uitkering mantelzorg (voorheen “familieplan”)

    U kunt uw zelfstandige activiteit tijdelijk volledig of gedeeltelijk (met minstens 50 %) onderbreken wegens zware ziekte of het levenseinde (palliatieve zorg) van een naaste of om uw gehandicapt kind te verzorgen.

    U kunt, in dat geval, een maandelijkse uitkering mantelzorg krijgen gedurende maximaal 12 maanden.

    Meer informatie?

    Voor meer inlichtingen over het sociaal statuut van zelfstandigen, alsook hun rechten en verplichtingen, kunt u contact opnemen met:

    FOD Sociale Zekerheid

    Directie-generaal Zelfstandigen
    Administratief Centrum Kruidtuin
    Finance Tower
    Kruidtuinlaan 50, bus 120
    1000 Brussel

    Tel.: +32 2 528 64 50
    Fax: +32 2 528 69 77
    E-mail: zelfindep@minsoc.fed.be
    Website van de FOD Sociale Zekerheid

    Rijksinstituut voor de sociale verzekeringen der zelfstandigen (RSVZ)

    Willebroekkaai 35
    1000 Brussel

    Tel.: +32 2 546 42 11
    Fax: +32 2 511 21 53
    E-mail: info@rsvz-inasti.fgov.be
    Website van de RSVZ

    Sociaalverzekeringsfonds voor zelfstandigen

    Laatst bijgewerkt
    23 januari 2019

    Laatste nieuws voor dit thema

    1. Ondernemingen

      Prijzenobservatorium - Lichte versnelling van de totale inflatie in 2018 in België

    2. Consumentenbescherming
      Ondernemingen

      De FOD Economie is op zoek naar nieuwe medewerkers en stagiairs

    3. Ondernemingen

      Hoe kunt u zich laten erkennen als ambachtsman of -vrouw?