Uitzonderingen op de naburige rechten

Table of Contents

    Zoals voor het auteursrecht bepaalt de wet dat in een aantal situaties en onder bepaalde voorwaarden geen toestemming aan de houders van de naburige rechten moet worden gevraagd. Voor een aantal van deze gevallen zal de gebruiker wel verplicht zijn om een vergoeding te betalen. Het betreft meer bepaald het recht op een vergoeding.

    Deze uitzonderingen kunnen enkel worden toegepast indien aan zeer precieze voorwaarden is voldaan. Vooraleer ervan uit te gaan dat een bepaalde handeling onder een uitzondering valt en geen toestemming vereist, gaat men dus best goed na of de voorwaarden wel zijn vervuld. Indien dit niet het geval is, zal het gebruik zonder toestemming van de prestatie immers een inbreuk op de naburige rechten uitmaken.

    Mededeling aan het publiek op een openbare plaats en uitzending door de omroep

    • De mededeling aan het publiek op een openbare plaats van de prestatie van een uitvoerend kunstenaar, van een fonogram of van een film. Zo zal onder bepaalde voorwaarden geen toestemming moeten gevraagd worden aan de producent van een fonogram om muziek in een winkel of restaurant te spelen.
    • Radio- en televisie uitzendingen van prestaties van een uitvoerend kunstenaar, van een fonogram of van een film. De omroeporganisaties moeten geen toestemming vragen aan de uitvoerende kunstenaars en de producenten om muziek uit te zenden.

    Opgelet, in deze gevallen dient wel een vergoeding betaald te worden aan de collectieve vennootschappen die de rechten van de uitvoerende kunstenaars en de producenten beheren. Bovendien zullen via SABAM of andere collectieve beheersvennootschappen ook rechten moeten betaald worden aan de auteurs van de werken.

    Uitzonderingen gemeenschappelijk aan de naburige rechten en de auteursrechten

    Er zijn nog heel wat andere situaties waarin het toegelaten is reproducties te maken of mededelingen aan het publiek te verrichten van de prestaties van uitvoerende kunstenaars, van een fonogram of van een film. Dit zijn dezelfde situaties als waar in het kader van het auteursrecht, geen toestemming moet gevraagd worden aan de auteur(s). In deze gevallen kan men dus artistieke inhoud gebruiken, zonder dat men aan wie dan ook toelating dient te vragen (niet aan de auteur, noch aan de uivoerende kunstenaar of de producent, enz.).

    Uitzonderingen voor onderwijs en/of wetenschappelijk onderzoek

    In de volgende gevallen is het niet noodzakelijk om toestemming te vragen aan de auteur, de uitvoerende kunstenaar of de producent:

    • Citaten uit een prestatie: de reproductie van fragmenten van een werk ten behoeve van kritiek of onderwijs, zoals bijvoorbeeld een uitzending met filmbesprekingen,
    • De mededeling van prestaties in het kader van schoolactiviteiten. Zo is de vertoning van een historische film in het kader van geschiedenislessen toegestaan,
    • De reproductie of mededeling van prestaties ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek. Zo is het toegelaten om ter illustratie van een les relevante fragmenten uit prestaties te gebruiken, zoals bijvoorbeeld het tonen van filmfragmenten tijdens een les filmgeschiedenis. Deze uitzondering strekt zich eveneens uit tot online onderwijs en onderwijs op afstand, zij het onder bepaalde voorwaarden,
    • De uitvoering van een prestatie tijdens publieke examens met het oog op het behalen van een diploma.

    Uitzonderingen voor bibliotheken, musea en archieven

    In de volgende gevallen is het niet nodig om toestemming te vragen aan de auteur, de uitvoerende kunstenaar of de producent:

    • Het consulteren van werken op terminals in bibliotheken of musea: bibliotheken mogen hun bezoekers toestaan om bepaalde werken te raadplegen, digitaal of op microfilm, op computers of andere hiertoe ter beschikking gestelde toestellen.
    • Kopieën in het kader van de bewaring van het culturele en wetenschappelijke patrimonium: bibliotheken, archieven of musea mogen prestaties restaureren of er digitale kopieën van maken om ze te bewaren voor toekomstige generaties.
    • Verweesde werken, dit wil zeggen werken waarvan men de rechthebbende niet kan identificeren of lokaliseren, kunnen soms wel gebruikt worden.

      • Openbare bibliotheken,
      • onderwijsinstellingen en musea,
      • archieven,
      • instellingen voor cinematografisch- of geluidserfgoed en
      • publieke omroeporganisaties

      kunnen onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van verweesde werken, zonder daarvoor toestemming te hebben van de rechthebbende. De doeleinden waarvoor de werken gebruikt worden, moeten zijn opgesomd in de wet.

      Zij moeten zorgvuldig onderzoek doen naar de rechthebbende. Wanneer zij de rechthebbende niet vinden, moeten zij het werk in een databankExterne link registreren als verweesd werk.

    Uitzonderingen voor privégebruik

    In de volgende gevallen is het niet noodzakelijk om toestemming te vragen aan de auteur, de uitvoerende kunstenaar of de producent:

    • De private mededeling van een prestatie. Hieronder wordt verstaan de mededeling ervan in familiekring, evenals in elke context waarbij de betrokken personen een hechte sociale band hebben. Zo moet er bijvoorbeeld geen toestemming worden gevraagd voor het laten horen van muziek voor de bejaarden die verblijven in een rusthuis. Voor meer informatie over het draaien van muziek.

    Uitzonderingen voor het geven van informatie

    In de volgende gevallen is het niet noodzakelijk om toestemming te vragen aan de auteur, de uitvoerende kunstenaar of de producent:

    • Citaten uit een prestatie om informatie over de prestatie te illustreren,
    • Omroeporganisaties mogen kopieën maken van hun eigen uitzendingen, zelfs indien daarin andere prestaties, die beschermd worden door naburige rechten, zijn opgenomen,
    • Een karikatuur, parodie of pastiche met een humoristisch doel,
    • Verslaggeving over nieuwsfeiten met betrekking tot een prestatie: zo bijvoorbeeld een reportage over een theaterstuk of een film die juist is uitgekomen.

    Andere uitzonderingen

    In de volgende gevallen is het niet noodzakelijk om toestemming te vragen aan de auteur, de uitvoerende kunstenaar of de producent:

    • De uitzonderingen voor personen met een handicap: de wet laat toe een prestatie te kopiëren en zodanig aan te passen teneinde deze toegankelijk te maken voor een persoon met een handicap, zoals bijvoorbeeld het aanpassen van een film voor slechthorenden,
    • De uitzondering voor ziekenhuizen, gevangenissen en jeugdinstellingen: deze instellingen mogen een prestatie kopiëren voor een gebruik ten behoeve van de daar verblijvende personen,
    • De uitzondering van de openbare uitlening: voor educatieve en culturele doelstellingen mogen bibliotheken en mediatheken onder bepaalde voorwaarden fonogrammen en films uitlenen,
    • Aankondigingen van een openbare tentoonstelling mogen worden geïllustreerd met reproducties van de betrokken prestatie,
    • Tijdelijke reproducties van prestaties: deze uitzondering laat de tijdelijke reproductie toe wanneer deze automatisch in een digitale omgeving gebeurt, zoals dat het geval is bij het gebruik van een prestatie op een computer, of bij het verzenden ervan over een network.
    Laatst bijgewerkt
    15 januari 2018