Table of Contents

    Het gebruik van schoolboeken, atlassen, literaire werken, films, muziek, ... door onderwijzers of vorsers is onderworpen aan het auteursrecht.

    Maar om de onderwijsactiviteiten te ondersteunen, heeft de wetgever in de wet voorzien in specifieke uitzonderingen voor het onderwijs en voor het wetenschappelijk onderzoek.

    Zoals voor alle uitzonderingen moeten er zeer precieze voorwaarden vervuld zijn om zich op een van deze uitzonderingen te kunnen beroepen.

    Algemene voorwaarden

    De uitoefening van zijn moreel divulgatierecht door de auteur is een eerste algemene voorwaarde, die geldt voor alle uitzonderingen ten behoeve van het onderwijs en het wetenschappelijke onderzoek voor het auteursrecht op werken. De auteur moet dus beslist hebben dat zijn werk beëindigd is en dat het publiek er kennis van mag nemen.

    Een tweede algemene voorwaarde, voor zowel de werken als uitvoeringen, is dat, voor zover dat mogelijk is, men de bron waaruit men het werk heeft gehaald moet vermelden alsook de naam van de auteur.

    Specifieke voorwaarden

    De specifieke voorwaarden staan in de wet, bij iedere uitzondering. Over de jaren heen heeft de rechtspraak deze voorwaarden soms verduidelijkt.

    Het citaat

    Deze uitzondering is van toepassing op alle werken en uitvoeringen, voor zover de citaten kaderen in een eigen uiteenzetting. Zo kan een leraar bijvoorbeeld op een zelfgemaakt oefeningenblad de tekening van een stripfiguur aanhalen. Een onderzoeker van zijn kant, kan bijvoorbeeld een zin of enkele zinnen van een collega-onderzoeker in zijn werk aanhalen.

    De mededeling of uitvoering van werken of uitvoeringen in het kader van schoolactiviteiten

    Ook deze uitzondering is van toepassing op alle werken en uitvoeringen en moet niet noodzakelijk binnen de gebouwen van de onderwijsinstelling gebeuren. Zo kan een klas bijvoorbeeld naar de bibliotheek gaan om naar boeken te luisteren die worden voorgelezen. De uitzondering bevat ook de mogelijkheid tot uitvoering tijdens een publiek examen van bijvoorbeeld een muziekstuk, voor het bekomen van een bekwaamheidsvoorschrift of diploma.

    Het gebruik van werken of prestaties ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek

    Het gebruik van de werken of uitvoeringen mag geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van het werk of de uitvoering. Bijgevolg mag een onderwijzer bijvoorbeeld geen syllabus maken die enkel en alleen zou samengesteld zijn met hoofdstukken van andere schoolboeken.

    De wet schrijft voor dat de doelstelling niet winstgevend mag zijn, wat niet verhindert dat de onderwijsinstelling een vergoeding zou vragen aan de leerlingen/studenten voor de kopieën die ze aan hen uitdeelt, zolang de instelling daar geen winst op maakt.

    Bovendien maakt de uitzondering geen onderscheid tussen een analoge reproductie of mededeling en een digitale reproductie of mededeling. Als de mededeling digitaal gebeurt, moet ze wel goed beveiligd worden door passende maatregelen, zoals bijvoorbeeld een login en een paswoord.

    Bladmuziek valt niet onder deze uitzondering, in tegenstelling tot de andere uitzonderingen ten behoeve van het onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek. De fotokopieën die worden gemaakt door het secretariaat van een onderwijs- of onderzoeksinstelling voor interne, administratieve doeleinden vallen niet onder deze uitzonderingen, doch eventueel wel onder de uitzondering voor reprografie.

    Tot slot moeten de onderwijs- en onderzoeksinstellingen een vergoeding betalen voor deze uitzondering.

    De bloemlezing

    Deze uitzondering heeft enkel betrekking op literaire werken van overleden auteurs. Wanneer men zich beroept op deze uitzondering moet men een vergoeding betalen aan de erfgenamen of andere rechtverkrijgenden van de betrokken auteur.

    Algemene uitzonderingen

    Naast de specifieke uitzonderingen voor het onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek mag een onderwijzer of onderzoeker zich uiteraard ook op andere in de wet voorziene algemene uitzonderingen beroepen, zolang hij maar voldoet aan de voorwaarden van deze algemene uitzondering. Zo kan een onderwijzer zich bijvoorbeeld ook beroepen op de uitzondering voor parodie, die algemeen is en niet specifiek is voor het onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek.

    Laatst bijgewerkt
    23 april 2019

    Laatste nieuws voor dit thema

    1. Intellectuele eigendom

      Auteursrechten en naburige rechten - Jaarverslag 2018 van de Controledienst