De wet voorziet bepaalde gevallen waarin gebruikers geen toestemming moeten vragen aan de houders van het auteursrecht om beschermde werken te reproduceren of mee te delen aan het publiek.

Wanneer deze uitzonderingen van toepassing zijn, is het dus toegestaan om een werk te reproduceren of aan het publiek mee te delen zonder toestemming te vragen aan de houders van het auteursrecht.

Voor de toepassing van deze uitzonderingen gelden zeer precieze voorwaarden. Vooraleer ervan uit te gaan dat een bepaalde handeling onder een uitzondering valt, gaat men dus best goed na of de voorwaarden wel zijn vervuld. Indien dit niet het geval is, zal het gebruik van het werk zonder toestemming immers een inbreuk op het auteursrecht uitmaken.

In enkele gevallen zal de gebruiker een vergoeding moeten betalen die soms op een indirecte wijze wordt geïnd. Deze bedragen hebben tot doel om de houders van het auteursrecht te vergoeden.

Uitzonderingen voor onderwijs en/of wetenschappelijk onderzoek

  • Citaten uit een werk: de reproductie van een fragment van een werk voor doeleinden van kritiek of onderwijs, bijvoorbeeld om een recent verschenen boek te bespreken, of in een wetenschappelijk werk, is toegestaan.

  • Bloemlezingen bestemd voor het onderwijs.

  • De mededeling van werken in het kader van schoolactiviteiten. Zo is de opvoering van een toneelstuk door de leerlingen in het kader van een cursus Frans toegestaan.

  • De reproductie of mededeling van werken ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek. Zo is het toegestaan om ter illustratie van een les auteursrechtelijk beschermde werken te gebruiken, zoals bijvoorbeeld het tonen van filmfragmenten tijdens een les filmgeschiedenis. Deze uitzondering strekt zich eveneens uit tot online onderwijs en onderwijs op afstand, zij het onder bepaalde voorwaarden. Meer informatie over deze uitzondering

  • Ook het reproduceren van werken, zoals bijvoorbeeld het fotokopiëren of afdrukken op papier van (een fragment van) een werk is mogelijk. Bladmuziek daarentegen valt niet onder deze uitzondering. Meer informatie over deze uitzondering

  • De uitvoering van een werk tijdens publieke examens met het oog op het behalen van een diploma.

Uitzonderingen voor bibliotheken, musea en archieven

  • Het raadplegen van werken via terminals in bibliotheken of musea: bibliotheken mogen hun bezoekers toestaan om bepaalde werken te raadplegen, digitaal of op microfilm, op computers of andere hiertoe ter beschikking gestelde toestellen.

  • Kopiëren in het kader van de bewaring van het culturele en wetenschappelijke patrimonium: bibliotheken, archieven of musea mogen werken restaureren of er digitale kopieën van nemen om ze te bewaren voor toekomstige generaties.

  • Gebruik van verweesde werken, dit wil zeggen werken waarvan men de rechthebbende niet kan identificeren of lokaliseren. Voor bepaalde doeleinden, opgesomd in de wet, na een zorgvuldig onderzoek naar de rechthebbende en mits registratie van een werk in een databank, kunnen

    • voor het publiek toegankelijke bibliotheken,

    • onderwijsinstellingen en musea,

    • archieven,

    • instellingen voor cinematografisch- of geluidserfgoed en

    • publieke omroeporganisaties,

    gebruikmaken van verweesde werken, zonder daarvoor toestemming te hebben van de rechthebbende.

Uitzonderingen voor privégebruik

  • De privémededeling van werken: de privé-uitvoering van een werk is toegelaten. Hieronder wordt verstaan de uitvoering ervan in de privésfeer of in de familiekring, evenals in elke context waarbij de betrokken personen een hechte sociale band hebben. Zo valt het uitvoeren van muziek tijdens een in de privéwoning georganiseerd verjaardagsfeest of voor de bejaarden die verblijven in een rusthuis niet onder het auteursrecht. Voor meer informatie, zie muziek spelen in het openbaar.

  • De privékopie: het nemen van kopieën van een werk, met als uitsluitend doel persoonlijk gebruik, is onder bepaalde voorwaarden toegestaan. Ook het kopiëren van werken door middel van fotokopieën of afdrukken op papier is legitiem wanneer dit gebeurt voor persoonlijk gebruik (voor meer informatie, zie privékopie).

Uitzondering voor reprografie

Het nemen van fotokopieën van (fragmenten van) een werk in het kader van professionele activiteiten, is onder bepaalde voorwaarden toegestaan. (voor meer informatie, zie reprografie)
 

Uitzonderingen voor het gebruik van informatie

  • Citaten uit een werk om informatie over dit werk te illustreren.

  • Omroeporganisaties mogen kopieën maken van hun eigen uitzendingen, zelfs indien daarin andere auteursrechtelijk beschermde werken vervat zijn.

  • De reproductie van een werk dat zich op een openbare plaats bevindt, is toegestaan indien het doel van de reproductie niet het werk zelf is. Denk bijvoorbeeld aan een foto van een wedstrijd of van een familiebijeenkomst waarop (toevallig) ook een auteursrechtelijk beschermd beeldhouwwerk of gebouw staat.

  • Een karikatuur, parodie of pastiche met een humoristisch doel.

  • Verslaggeving over de actualiteit wanneer die gaat over een auteursrechtelijk beschermd werk : zo mag men in een reportage over een kunstexpositie de betrokken werken onder bepaalde voorwaarden reproduceren en aan het publiek meedelen.

Andere uitzonderingen

  • De uitzonderingen voor personen met een handicap: de wet staat toe werken te kopiëren en zodanig aan te passen om het werk toegankelijk te maken voor personen met een handicap.Deze uitzondering is bedoeld voor alle personen met een handicap, ongeacht de aard van de handicap.

  • De uitzondering voor blinden en personen die lijden aan een waarnemings- of visuele handicap: de wet staat toe werken te kopiëren, aan te passen of enige andere handeling te stellen die noodzakelijk is om het werk toegankelijk te maken voor deze personen (bijvoorbeeld de vertaling van een  boek naar braille- of audiobookformaat). 

  • De uitzondering voor ziekenhuizen, gevangenissen en jeugd- of gehandicapteninstellingen: deze instellingen mogen werken kopiëren voor het exclusief gebruik van de daar verblijvende personen.

  • Uitlening van werken: bibliotheken en mediatheken mogen, voor educatieve en culturele doelstellingen en onder bepaalde voorwaarden, werken uitlenen.

  • Aankondigingen van een openbare tentoonstelling of openbare verkoop mogen worden geïllustreerd met reproducties van de betrokken artistieke werken.

  • Tijdelijke reproducties van werken: deze uitzondering laat de tijdelijke reproductie van werken toe wanneer deze automatisch in een digitale omgeving gebeurt, zoals dat het geval is bij het gebruik van een werk op een computer of bij het verzenden van een werk over een netwerk.

  • Panorama uitzondering: deze uitzondering maakt het mogelijk om werken van beeldende, grafische of bouwkundige kunst, die zijn gemaakt om permanent in openbare plaatsen te worden geplaatst, te reproduceren (bv. fotograferen van een standbeeld op straat) en mede te delen (bv. het delen op sociale netwerken) zonder commerciële doeleinden. 

Laatst bijgewerkt
4 maart 2019