Crisisbeleid: incident of schaarste

Table of Contents

    Elektriciteit is een onmisbaar onderdeel van ons dagelijks leven en van de sociaaleconomische activiteiten van onze ondernemingen geworden. De bevoorrading van elektriciteit moet echter met unieke technische beperkingen rekening houden. Dit betekent dat geïnjecteerde elektriciteit (aanbod: productie en import) op ieder ogenblik gelijk moet zijn aan de afgenomen hoeveelheid (verbruik en export) om het evenwicht tussen vraag en aanbod te kunnen waarborgen en zo ook de bevoorrading van burgers en ondernemingen. Vraag en aanbod veranderen voortdurend, terwijl elektriciteit moeilijk op grote schaal opgeslagen kan worden.

    Hoewel België over een zeer efficiënt netwerk beschikt, blijven stroomonderbrekingen door technische problemen of schaarste aan elektriciteit nog steeds mogelijk.

    De grote impact van elektriciteit op onze samenleving verantwoordt een degelijk crisisbeleid om crisissituaties zo goed als mogelijk te beheersen.

    Er werden al tal van initiatieven genomen om een dergelijk crisisbeleid voor elektriciteit op poten te zetten. Dat is gebeurd op basis van een samenwerking tussen:

    • de FOD Economie,

    • de transmissienetbeheerder (Elia) en

    • het federale crisiscentrum (FOD Binnenlandse Zaken).

    Wetgeving

    De wetgeving voorziet in twee procedures om het elektriciteitssysteem tegen een verstoord evenwicht te beschermen. Een verstoord evenwicht kan veroorzaakt worden door een plots fenomeen of door een aangekondigde schaarste voor een aanzienlijke min of meer voorspelbare tijdsduur (zie het ministerieel besluit van 3 juni 2005 tot vaststelling van het afschakelplan van elektriciteit).

    Juridisch gezien verwijst het begrip “afschakelplan” naar het ministerieel besluit van 3 juni 2005 tot vaststelling van het afschakelplan van het transmissienet van elektriciteit.

    Om de communicatie te vergemakkelijken en voor een eenvoudiger begrip gebruiken wij op deze site de term "afschakelplan" om de concrete uitvoering van de afschakeling aan te duiden zoals die voorzien is in het ministerieel besluit (praktische modaliteiten van de afschakeling).

    Procedure bij plotse fenomenen

    Wanneer een spanningsdaling of een frequentieschommeling optreedt als gevolg van noodsituaties en incidenten (zoals stormen en weeromstandigheden) die het evenwicht tussen vraag en aanbod kunnen verstoren, zijn er verschillende maatregelen, zoals het opvoeren van productiemiddelen en in laatste instantie een automatische activatie van het afschakelplan (zie ministerieel besluit van 3 juni 2005 tot vaststelling van het afschakelplan van elektriciteit) om dit evenwicht zo snel mogelijk te herstellen.

    Op 4 november 2006 heeft Elia deze maatregelen moeten aanwenden, toen vroeger dan verwacht een hoogspanningslijn boven de rivier Ems (Duitsland) buiten dienst gesteld moest worden om een schip vanuit een scheepswerf door te laten varen.

    Door de onverwachte uitval van deze lijn vond een overbelasting plaats en vielen hoogspanningslijnen van het Duitse net één na één uit. Daarop werd het westelijke deel, waaronder de Benelux, een deel van Duitsland, Frankrijk, Zwitserland, Italië, Spanje en Portugal geconfronteerd met een belangrijk productietekort, gezien de vraag veel groter was dan het aanbod dat binnen dit deel van het Europese net aanwezig was.

    Op het Belgische net werden maatregelen getroffen zoals:

    • snel startende productie-eenheden onmiddellijk opstarten om bijkomende energie te genereren.

    • ongeveer 800 MW (hetzij 10 % van de belasting die op dat ogenblik ongeveer 8000 MW bedroeg) werd voor korte tijd onderbroken, hoofdzakelijk bij industriële klanten en bij residentiële klanten in landelijke gebieden.

    In alle landen van continentaal Europa die met deze toestand geconfronteerd werden, werden identieke maatregelen genomen.

    Het Belgische transportnet heeft dus bewezen dat het adequaat en onmiddellijk op deze situatie van onverwachte grootschalige storing kon reageren om een black-out te voorkomen.

    Procedure bij schaarste

    Wanneer een risico op elektriciteitsschaarste voor een min of meer voorspelbare tijdsduur wordt gedetecteerd op basis van prognoses van een mogelijk elektriciteitstekort om te voldoen aan de vraag, kunnen volgende maatregelen genomen worden:

    • de productie opvoeren (met de strategische reserve);

    • het onevenwichtstarief

    • de vraag verminderen aan de hand van maatregelen gaande van sensibiliserings- tot verbodsmaatregelen.

    Als die vraagbeperkende maatregelen niet voldoen, dan is het enige redmiddel het afschakelplan manueel te activeren (tegenover een automatische afschakeling door onverwachte fenomenen).

    In tegenstelling tot de vorige procedure kan schaarste voor een bepaalde periode aanhouden of zich herhalen, maar er is meer reactietijd om te beslissen welke maatregelen er genomen moeten worden.

    Het risico op schaarste is het grootst in de winter, tijdens het piekverbruik op het einde van de dag (17 – 20u).

    Lees meer over de procedure bij elektriciteitschaarste.

    Emergency Response Review - IEA

    Eind november 2013 heeft het International Energy Agency (IEA) een Emergency Response Review (ERR) van het crisisbeleid Energie uitgevoerd in België. Het IEA beoordeelde daarbij het crisisbeleid voor elektriciteit positief. In het verslag van deze ERR prijst het IEA dit crisisbeleid omwille van zijn robuustheid en welgevorderde staat van ontwikkeling.

    Het doel van een ERR is testen in welke mate een land in staat is om een crisissituatie op het energievlak te beheersen. Een expertenteam voert dergelijke reviews uit bij de verschillende leden van het IEA.

    Laatst bijgewerkt
    13 juli 2018

    Laatste nieuws voor dit thema

    1. Consumentenbescherming
      Energie

      Europese harmonisatie van brandstofetiketten

    2. Energie

      Ontwerp van federaal ontwikkelingsplan voor de periode 2020-2030 - publieksraadpleging

    3. Energie

      Energietransitiefonds: oproep tot voorstellen