Strijd tegen tegen het witwassen van geld en de financiering van terrorisme

Wat is witwassen van geld?

Wat is financiering van terrorisme?

Hoe gaan criminele organisaties te werk?

Wat is de economische omvang van het witwassen van geld en van de financiering van terrorisme?

Wat zijn de wettelijke voorzieningen voor de strijd tegen het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

Wie valt onder de wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

Wat zijn de voornaamste preventiemaatregelen die gelden voor de personen die vallen onder de wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

Wat zijn de rechten van de personen die onder de wet vallen?

Zijn er naast die preventiemaatregelen andere verplichtingen? Welke bedragen mogen cash betaald worden?

Wat is de graad van geheimhouding die geldt voor de overheden ten aanzien van de ontvangen informatie?

Wat zijn de sancties bij niet-naleving van de wet?

Hoe wordt gecontroleerd of de wet wordt nageleefd?

Wat is de rol van de FOD Economie?

Wat is de rol van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI)?

De meeste verplichtingen die door de wet zijn vastgelegd, moeten weliswaar worden uitgevoerd door de professionelen uit de betrokken sectoren, maar ze betreffen ook de consument wanneer hij verrichtingen doet die het, door hun aard, mogelijk maken om geld wit te wassen of terroristische acties te financieren.

Wat is witwassen van geld?

Witwassen van geld is het in het legale circuit brengen van geldsommen van illegale of zelfs criminele herkomst, zoals van georganiseerde misdaad, drugs- en wapenhandel, illegale handel in goederen en koopwaar, handel in clandestiene werkkrachten, mensenhandel en exploitatie van prostitutie, ernstige en georganiseerde fiscale fraude, enz.

Terug naar boven

Wat is financiering van terrorisme?

Financiering van terrorisme is het verstrekken of verzamelen van fondsen (van legale of illegale herkomst) in het kader van terroristische activiteiten.

Terug naar boven

Hoe gaan criminele organisaties te werk?

Terwijl het bij het witwassen van geld de bedoeling is de illegale herkomst van het geld te verbergen, is het bij de financiering van terrorisme de bedoeling de illegale bestemming ervan te maskeren.

De processen voor het witwassen van geld (WG) en voor de financiering van terrorisme (FT) verlopen dus licht verschillend.

Het witwasproces bestaat over het algemeen uit drie fasen:

  1. Plaatsing: in die fase brengt de witwasser geld van criminele herkomst in het financiële systeem in door grote sommen op te delen en op verschillende rekeningen te storten (het zogenaamde “smurfen”). Die stortingen worden ofwel rechtstreeks uitgevoerd, ofwel via monetaire instrumenten, zoals cheques, overschrijvingen, enz. De aldus opgesplitste sommen worden vervolgens doorgesluisd naar rekeningen op andere plaatsen.
  2. Versluiering: gedurende deze fase voert de witwasser het aantal verrichtingen van diverse aard op, zoals aankopen, verkopen, beursbeleggingen, om de traceerbaarheid van de geldsommen te verstoren en zo de herkomst ervan te versluieren.
  3. Integratie: in deze derde fase komen de geldsommen weer boven en worden ze weer in legale economische activiteiten geïnvesteerd: vastgoed, luxeproducten, het oprichten van ondernemingen, enz.

Het proces voor de financiering van terrorisme berust op twee of drie fasen:

  1. Er wordt slechts gebruikgemaakt van de plaatsingsfase als de geldsommen voor de financiering van terrorisme aanzienlijk en van criminele herkomst zijn.

    Anders dan bij het witwassen van geld gaat het bij financiële verrichtingen die verband houden met de financiering van terroristische activiteiten over het algemeen om kleine sommen. Wanneer terroristische organisaties geld verwerven uit legale bronnen, is het dan ook moeilijk om het spoor van die geldsommen te detecteren en te volgen. Daarom is de plaatsingsfase minder bruikbaar.

  2. Net als bij het witwassen van geld kiezen terroristische organisaties doorgaans voor de versluieringsfase, om te vermijden dat ze de aandacht trekken van de overheden en om de identiteit van hun opdrachtgevers en uiteindelijk van de begunstigden van de vergaarde geldsommen te beschermen.

    Naast de banktechnieken maken de terroristische organisaties gebruik van parallelle systemen voor fysieke geldtransfers, zoals “ Hawala ” en “Hundi”.

    Ze hanteren ook de oudste methode voor de transfer van activa: het fysieke transport van geld, goud of ander waardenvervoer, door middel van smokkel.

  3. Zonder te kunnen spreken van een integratiefase – aangezien de geldsommen niet opnieuw in de legale economie worden geïnvesteerd – duiken de gelden weer op om te worden gebruikt voor terroristische doeleinden.

Terug naar boven

Wat is de economische omvang van het witwassen van geld en van de financiering van terrorisme?

Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) vertegenwoordigen de witgewassen gelden en de gelden voor de financiering van terrorisme tussen 400 en duizend miljard euro, d.i. tussen 2,5 en 5 % van het wereldwijde bbp.

Terug naar boven

Wat zijn de wettelijke voorzieningen voor de strijd tegen het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

Om deze fenomenen in te dijken, hebben een dertigtal staten, waaronder België, in 1989 de Financial Action Task ForceExterne link , opgericht, een internationale organisatie die aanbevelingen formuleert voor haar lidstaten en die regelmatig de maatregelen evalueert die deze lidstaten hebben genomen.

Op Europees niveau werden vijf richtlijnen goedgekeurd, terwijl in België de volgende maatregelen werden genomen:

  1. Preventief:
  2. Repressief: artikel 505 van het strafwetboekExterne link.

Terug naar boven

Wie valt onder de wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

  1. De gewone burger
    • bij bepaalde financiële verrichtingen zal hij zijn identificatiegegevens moeten verstrekken en een aantal gegevens om na te gaan of hij geen verrichting doet voor het witwassen van geld of voor de financiering van terrorisme;
    • hij valt onder het verbod op betalingen in contanten boven een bepaald bedrag (zie infra).
  2. Bepaalde financiële beroepen

    waarvan de controle wordt uitgeoefend door de FOD Economie:

    • de ondernemingen die actief zijn op het vlak van consumentenkrediet (art. 2, §1, 16°);
    • de uitgevers van kredietkaarten (art. 2, §1, 17°);
    • de ondernemingen die gespecialiseerd zijn in financieringshuur (leasing) (art. 2, §1, 18°).

    waarvan de controle wordt uitgeoefend door andere instellingen:

    • de financiële instellingen, zoals de banken, financiële tussenpersonen, verzekeraars, enz., die gecontroleerd worden door de Nationale Bank en door de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (art. 2, §1, 1° tot 15° van de wet WG/FT van 11 januari 1993).
  3. Bepaalde niet-financiële beroepen

    waarvan de controle wordt uitgeoefend door de FOD Economie

    • de vastgoedmakelaars en de landmeters-experten (wanneer zij de activiteiten van vastgoedmakelaar uitoefenen) (art.2, §1, 19°);
    • de handelaren in diamant (art.2, §1, 21°);

    waarvan de controle wordt uitgeoefend door andere instellingen

Terug naar boven

Wat zijn de voornaamste preventiemaatregelen die gelden voor de personen die vallen onder de wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme?

  1. De identiteit van de personen die financiële verrichtingen doen, controleren..

    De identificatie moet gebeuren met een kopie van een bewijskrachtig document, meestal de identiteitskaart, het paspoort of de statuten in het geval van de vennootschappen.

    Deze verplichting moet worden nagekomen ten aanzien van de zichtbaar betrokken persoon, eventuele gemachtigden en effectieve begunstigden (art. 7 en 8).

    Bovendien moeten de identificatiegegevens gedurende minstens 5 jaar bewaard en geactualiseerd worden (art. 7, 8, 13 en 15).

    Blijkt identificatie onmogelijk, dan mag de economische actor geen zakelijke relatie aangaan met of geen verrichtingen uitvoeren voor die persoon (art. 7 en 8).

  2. Atypische verrichtingen opsporen die pogingen kunnen zijn tot het witwassen van geld of het financieren van terrorisme. Aan die opdracht voldoen een aantal voorzorgsmaatregelen en acties:
    • informatie inwinnen over de motieven van de cliënt, om de aard en het voorwerp van de zakelijke relatie te bepalen (art. 7);
    • verscherpte waakzaamheidsmaatregelen treffen bij verhoogd risico, zoals het afsluiten van contracten met cliënten die niet aanwezig zijn of met politiek prominente personen. Bijvoorbeeld:
      • nagaan of de cliënt of zijn uiteindelijke begunstigde een politiek prominent persoon is;
      • de herkomst van het vermogen en van de fondsen vaststellen;
      • de zakelijke relatie verscherpt controleren (art. 12);
      • bijkomende identificatiedocumenten vragen.
    • een schriftelijk verslag opstellen over de twijfelachtige verrichtingen (art. 14);
    • vermoedens van witwassen van geld of van financiering van terrorisme melden aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI) (art. 20, 23 tot 29) zonder de betrokken cliënten of derden (met uitzondering van de betrokken overheden) ervan op de hoogte te brengen dat informatie werd meegedeeld aan de CFI of dat een gerechtelijk onderzoek aan de gang is of geopend zou kunnen worden (art. 30).
  3. Interne controlemaatregelen nemen en zorgen voor opleiding van het personeel (art. 16 tot 19).
  4. Elk vermoeden van witwassen van geld of van financiering van terrorisme melden aan de CFI.

Terug naar boven

Wat zijn de rechten van de personen die onder de wet vallen?

Wanneer zij een vermoeden van witwassen van geld of van financiering van terrorisme melden aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI), genieten de personen die onder de wet vallen:

  • bescherming tegen bedreigingen en daden van agressie (art. 30, §4);
  • gerechtelijke immuniteit (zowel strafrechtelijk als burgerrechtelijk) en disciplinaire immuniteit, wanneer zij te goeder trouw vermoedens van het witwassen van geld of van financiering van terrorisme aan de CFI hebben meegedeeld (art. 32);
  • anonimiteit: de identiteit van de verstrekkers van de inlichtingen wordt niet vrijgegeven wanneer de CFI de procureur des Konings, het federaal parket of een buitenlandse instelling voor de bestrijding van het witwassen of de financiering van terrorisme (zoals bedoeld in art. 35, §2) informeert; dat gebeurt evenmin wanneer leden van de CFI in rechte getuigen (art. 36).

Terug naar boven

Zijn er naast die preventiemaatregelen andere verplichtingen? Welke bedragen mogen cash betaald worden?

De bedragen die cash mogen worden betaald verschillen naar gelang van de verrichtingen:

  1. Bij verkoop van een gebouw mag de betaling alleen per storting of cheque gebeuren. Bovendien moeten notarissen en immobiliënmakelaars ervoor zorgen dat de overeenkomst en verkoopacte het nummer van de gedebiteerde rekening, d.i. de rekening van de aankoper, vermelden. Wordt één van deze bepalingen niet in acht genomen, dan moeten zij de CFI daarvan op de hoogte brengen (art. 20).

    Het gaat om een bepaling die voor iedereen geldt, maar alleen notarissen en immobiliënmakelaars krijgen hier een actieve rol (het cash betaalde en het rekeningnummer verifiëren en communiceren aan de CTI). Zij zijn overigens onderworpen aan de andere preventiemaatregelen waarin de wet WG/FT van 11 januari 1993 voorziet. 

  2. Bij de verkoop van roerende goederen door een handelaar of bij een dienstverlening, waarvan de prijs gelijk is aan of hoger dan 3.000 euro, mag de betaling in kontanten 10 % van de prijs niet overstijgen, met een maximum van 3.000 euro.

    Deze beperking is toepasselijk ongeacht of de verkoop of de dienstprestatie plaatsvindt in één verrichting of via meerdere verrichtingen waartussen een verband lijkt te bestaan (art. 21). 

  3. Dezelfde beperkingen zijn van toepassing bij aankoop van edele metalen door een handelaar (bij voorbeeld wanneer een particulier goud of juwelen verkoopt aan een juwelier). De handelaar moet ook een kopie nemen van de identiteitskaart van de verkoper (art. 70, § 1 van de wet van 29 december 2010 houdende diverse bepalingen).

    De beperkingen zijn nog strenger bij aankoop van gerecycleerde koperen kabels door een handelaar: hier mag niets in kontanten worden betaald (idem).

De bestraffing in geval van betaling in kontanten bij het verkopen aan een handelaar van één of verscheidene goederen waarvan de prijs gelijk is aan of hoger dan 3.000 euro: een strafboete van 1.500 tot 1.350.000 euro (opdeciemen inbegrepen), welke het voorwerp uit kan maken van een administratieve transactie (minnelijke schikking) (art. 41).

Terug naar boven

Wat is de graad van geheimhouding die geldt voor de overheden ten aanzien van de ontvangen informatie?

De leden van de CFI, van de politie en de externe deskundigen zijn gebonden aan het beroepsgeheim (art. 35): zij mogen de informatie waarvan zij bij de uitoefening van hun opdrachten kennis hebben gekregen niet meedelen, behoudens uitzonderingen.

Terug naar boven

Wat zijn de sancties bij niet-naleving van de wet?

De sancties bestaan in het openbaar maken van de getroffen maatregelen en/of een administratieve geldboete van 250 tot 1.250.000 euro.

Bij betaling in contanten aan een handelaar van de verkoopprijs van één of meerdere goederen voor een bedrag van 5.000 euro of meer, is de geldboete evenwel een strafrechtelijke geldboete van 1.500 tot 1.350.000 euro (inclusief opdeciemen), die het voorwerp kan uitmaken van een administratieve minnelijke schikking (art. 41).

Terug naar boven

Hoe wordt gecontroleerd of de wet wordt nageleefd?

De verschillende controle- of toezichthoudende overheden of tuchtoverheden, de FOD Economie en de FOD Binnenlandse Zaken controleren de naleving van de wet.

Deze overheden mogen zich alle inlichtingen laten verschaffen die ze nuttig achten, en over het algemeen hebben ze ook de bevoegdheid inspecties ter plaatse uit te voeren (art. 39).

Terug naar boven

Wat is de rol van de FOD Economie?

In de sectoren die binnen zijn bevoegdheid vallen (zie supra), bestaan de voornaamste taken van de FOD Economie er enerzijds in reglementaire normen op te stellen en anderzijds te controleren of de personen die onder de wet vallen hun wettelijke verplichtingen nakomen.

Terug naar boven

Wat is de rol van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI)?

  • De voornaamste rol van de  CFIExterne link is de informatie die ze ontvangt te analyseren, en bij ernstige aanwijzing van witwassen van geld of financiering van terrorisme die informatie door te sturen naar de procureur des Konings of naar de federale procureur (art. 34).
  • Ze kan zich ook voor een duur van 5 dagen verzetten tegen de uitvoering van een verrichting waarvan zij vermoedt dat ze verband houdt met het witwassen van geld of de financiering van terrorisme, en ze kan de procureur des Konings of de federale procureur verzoeken om dat verzet te verlengen (art. 23).

Wij nodigen u ook uit om de toelichtingsnota’s op de site van de Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI)Externe link te raadplegen.

Terug naar boven

Publicaties

Wetgeving

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Open van 9.00 tot 17.00 uur

Meer over het Contact Center

Tel.: +32 800 120 33
Fax: +32 800 120 57

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link