Richtlijn “Ontploffingsgevaar (ATEX)”

Apparaten en beveiligingssystemen die op de markt worden gebracht en bedoeld zijn voor plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen moeten voldoende veilig zijn.

Toepassingsgebied

De Europese richtlijn “Ontploffingsgevaar” (afgekort “ATEX”) heeft betrekking op apparaten en beveiligingssystemen die op de Europese markt worden gebracht en bedoeld zijn voor plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen (gassen, dampen, stof, …).

Binnen het toepassingsgebied van dit besluit vallen tevens veiligheids-, controle- en regelvoorzieningen die bedoeld zijn voor gebruik buiten plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen, maar die nodig zijn voor of bijdragen tot de veilige werking van apparaten en beveiligingssystemen met betrekking tot het ontploffingsgevaar.

De apparaten zijn onderverdeeld in groepen en categorieën:

• Groep I : ondergrondse werkzaamheden in mijnen

• • Cat. M1 : zeer hoog beschermingsniveau

Cat. M2 : hoog beschermingsniveau

• Groupe II : andere
  • Cat. 1 : zeer hoog beschermingsniveau (zeer regelmatig of lange tijd EO)
  • Cat. 2 : hoog beschermingsniveau (vermoedelijke EO)
  • Cat. 3 : normaal beschermingsniveau (weinig frequent of korte tijd EO)     
• • Van het toepassingsgebied van dit besluit zijn uitgesloten :
  •   - medische hulpmiddelen bedoeld voor gebruik op medisch gebied;
  •   - apparaten en beveiligingssystemen wanneer het explosiegevaar uitsluitend te wijten is aan de aanwezigheid van explosieve stoffen of onstabiele chemische stoffen;
  •   - apparaten bedoeld voor gebruik in huiselijke, niet commerciële sferen, waar een eventueel explosieve omgeving slechts zelden, en alleen als gevolg van accidentele gaslekken ontstaat;
  •   - persoonlijke beschermingsmiddelen die onder het koninklijk besluit van 31 december 1992 tot uitvoering van de Richtlijn van de Raad van 21 december 1989 inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten betreffende persoonlijke beschermingsmiddelen vallen;
  •   - zeeschepen en mobiele off-shore-installaties alsmede de uitrusting aan boord van deze schepen of installaties;
      - vervoermiddelen, dat wil zeggen voertuigen en aanhangwagens daarvan die uitsluitend zijn bestemd voor het vervoer van personen in de lucht, via het wegen- of spoorwegnet of op het water, en vervoermiddelen, voor zover deze zijn ontworpen voor het vervoer van goederen in de lucht, via het openbaar wegen- of spoorwegnet of op het water. Niet uitgesloten zijn voertuigen die bedoeld zijn voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen;
  •   - uitrustingen die betrekking hebben op de handel in wapens, munitie en oorlogsmateriaal.

 “Nieuwe aanpak”

Het betreft een richtlijn met een “nieuwe aanpak”. Dat wil zeggen dat de fabrikant de verantwoordelijkheid draagt om producten in de handel te brengen die beantwoorden aan de essentiële eisen van de richtlijn en de consument daarover inlicht via de CE-markering. Dit veronderstelt dat de producten gelijkvormig zijn met de desbetreffende geharmoniseerde Europese normen (of equivalente normen). Die conformiteit wordt geverifieerd door de nationale toezichthoudende overheden in nauwe samenwerking met de andere lidstaten van de Europese Unie en met de Europese Commissie. Wanneer een product niet conform is kan het op het Europese grondgebied verboden worden.

Naast de “CE-markering”, voorziet de “nieuwe aanpak” ook de verplichting voor de constructeur of zijn gevolmachtigde op de Europese markt een om een verklaring van overeenstemming en een technisch dossier op te stellen.

De “nieuwe aanpak” is op 09/07/2008 in Europees recht omgezet in de vorm van twee verordeningen - de ene betreffende de wederzijdse erkenning in de niet-geharmoniseerde sector (764/2008), de andere over de accreditatie en het markttoezicht (765/2008) - en een beslissing  (768/2008/EG).

Veiligheidseisen met betrekking tot de toestellen

Bij de  “ATEX”-richtlijn hebben de essentiële eisen betrekking op de veiligheid en de gezondheid.

Het beschermingsniveau wordt bepaald in functie van de groep en categorie van het apparaat:

• gemeenschappelijke eisen : geïntegreerde explosiebeveiliging , keuze van de materialen,  ontwerp en bouw, mogelijke ontvlammingsbronnen, omgevingsomstandigheden, veiligheidssystemen, enz.
• aanvullende eisen in functie van de groep en categorie van het apparaat ;
• aanvullende eisen voor de beveiligingssystemen

Meestal gaat het over elektrische en/of elektronische toestellen maar niet enkel deze.

Toepassing

De toepassing van de richtlijn kan variëren naar gelang van de assemblage- en/of lokale configuraties.

De procedures voor de beoordeling van de overeenstemming van apparaten variëren naar gelang van de groep en de categorie van toestellen. De fabrikant of zijn in de Gemeenschap gevestigde gevolmachtigde moet de volgende procedures volgen:

• Groep I Cat. M1 en Groupe II Cat. 1

CE-typeonderzoek en  :

• • ofwel : productkwaliteitsborging
  • ofwel : productkeuring

of

                  CE-keuring per eenheid

• Groepe I Cat. M2 en Groep II Cat. 2
• Voor motoren met inwendige verbranding en elektrische apparaten

 CE-typeonderzoek en  :

• • ofwel : typeovereenstemming
  • ofwel : productkwaliteitsborging

of

                  CE-keuring per eenheid

• Voor de andere apparaten :

Interne fabricagecontrole en :

• • dossier overmaken aan een aangemelde instantie

of

                  CE-keuring per eenheid

• Groepe II Cat. 3

Interne fabricagecontrole

of

                  CE-keuring per eenheid

Ook de componenten zijn onderworpen aan bovenstaande procedures (maar moeten geen CE-markering dragen). Voor de beveiligingssystemen met autonome functie moet dezelfde procedure worden gevolgd als voor apparaten van groep II Cat. 1.

In de procedures voor de beoordeling van de overeenstemming treden de aangemelde instanties zowel op voor rekening van de fabrikanten die de producten in de handel hebben gebracht als op verzoek van de overheden in het raam van het markttoezicht. In België wordt dat toezicht uitgeoefend door de AD Energie die het ISSeP heeft aangemeld als Belgische aangemelde instantie.

De onderverdeling in zones met ontploffingsgevaar bij bedrijven en industriële ondernemingen en het toezicht op de elektrische installaties die zich in die zones bevinden, vallen onder de regels voor de elektrische installaties.