Rechtsvordering tot collectief herstel

Als uw onderneming in België is gevestigd, dan kan een groep consumenten aan wie u schade heeft toegebracht, tegen u een rechtsvordering tot collectief herstel instellen:

  • ofwel omdat u uw contractuele verbintenissen ten aanzien van uw consumenten niet bent nagekomen;
  • ofwel omdat u de rechten die de wet uw consumenten waarborgt, niet heeft gerespecteerd.

De vordering kan enkel worden ingesteld als de oorzaak van de collectieve schade zich heeft voorgedaan na 1 september 2014.

terug naar boven

Wat is een vordering tot collectief herstel?

Een vordering tot collectief herstel is een rechtsvordering van burgerrechtelijke aard die ofwel voor de rechtbank van eerste aanleg van Brussel wordt ingesteld, ofwel voor de rechtbank van koophandel te Brussel door de vertegenwoordiger van een consumentengroep, met het oog op het herstel van de door deze groep geleden schade omwille van een zelfde oorzaak (art. XVII.42 WER).

Ze resulteert ofwel in een onderling collectief akkoord, gehomologeerd door de rechter, ofwel in een rechterlijke beslissing.

De rechtsvordering tot collectief herstel wordt geregeld door titel 2 van Boek XVII van het Wetboek van economisch recht.

terug naar boven

Wat is de doelstelling?

De vordering tot collectief herstel moet de consumenten:

  • makkelijker toegang geven tot het gerecht;
  • makkelijker schade vergoeden, ook voor kleine bedragen.

terug naar boven

In welke zin is het een “bijzondere gerechtelijke procedure”?

De bepalingen van het Wetboek van economisch recht betreffende de vordering tot collectief herstel wijzigen de aansprakelijkheidsregels van de ondernemingen niet.

De vordering tot collectief herstel:

  • maakt het mogelijk om schadevergoeding van een groep consumenten, eventueel een zeer grote groep, te bekomen via een minnelijke schikking (gehomologeerd door een magistraat) of door een rechterlijke beslissing;
  • is voorbehouden aan 3 categorieën van rechtspersonen die zonder voorafgaande machtiging handelen ten bate van een groep van consumenten die geen effectief en direct persoonlijk belang hebben om te handelen;
  • kan ten goede komen aan een groep consumenten waarvan de samenstelling nog niet is bepaald op het moment waarop de vordering wordt ingesteld.

Het resultaat van de vordering is tegenstelbaar aan alle leden van de consumentengroep, hoewel ze strikt gezien geen deel uitmaken van de rechtsprocedure.

terug naar boven

Wie kan een vordering tot collectief herstel instellen?

Om onrechtmatig gebruik van deze procedure te vermijden, heeft de wetgever de mogelijkheid om dergelijke vordering in te stellen voorbehouden aan drie categorieën:

Noch een individuele natuurlijke persoon, zelfs wanneer hij schade heeft geleden, noch een consumentengroep die zich met dat doel zou stellen, mag een rechtsvordering tot collectief herstel instellen.

Een erkenning bekomen om een vordering tot collectief herstel in te stellen

terug naar boven

Aan welke voorwaarden moet de vordering tot collectief herstel voldoen?

De rechter verklaart de vordering tot collectief herstel ontvankelijk als:

  1. de groepsvertegenwoordiger deel uitmaakt van een categorie van personen gemachtigd om op te treden en geschikt is om de groep te vertegenwoordigen;
  2. de oorzaak van de schade te wijten is aan het niet respecteren door de onderneming van haar contractuele verplichtingen, van wetten of Europese bepalingen bedoeld in artikel XVII.37 WERExterne link;
  3. de procedure tot collectief herstel rationeler lijkt dan een vordering volgens het gemeen recht, rekening houdend met de feiten en de omstandigheden van de oorzaak (omvang van de groep, geleden schade voldoende verwant om te behandelen in eenzelfde procedure, enz.);
  4. de toepasselijke regels van het Gerechtelijk Wetboek worden gerespecteerd.

Enkele voorbeelden:

  • de herlaadbare batterij van een reeks elektronische toestellen vertoont na drie maanden een fabricagefout, maar de verkoper weigert ze te vervangen onder garantie;
  • een onderneming die aan e-commerce doet, weigert de consumenten die hun wettelijk herroepingsrecht uitoefenen, terug te betalen;
  • een vliegtuigmaatschappij vergoedt de passagiers niet correct na de annulering van hun vlucht;
  • een onderneming maakt gebruik van de door klanten gegeven persoonsgegevens voor andere dan de toegelaten doeleinden;
  • enz.

terug naar boven

Hoe verloopt de procedure?

Wanneer de groepsvertegenwoordiger een vordering tot collectief herstel instelt bij de rechtbank van eerste aanleg van Brussel of bij de rechtbank van koophandel van Brussel, beslist de rechter of de vordering ontvankelijk is.

Als de rechter de vordering ontvankelijk verklaart:

  1. kiest hij de methode voor de samenstelling van de groep ;
  2. wordt de beslissing tot ontvankelijkheid gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad en op deze website;
  3. volgt er een verplichte onderhandelingsfase tijdens dewelke de groepsvertegenwoordiger en uw onderneming trachten tot een akkoord te komen over de te vergoeden schade.

De onderhandelingsfase kan op twee wijzen eindigen:

  • De partijen bereiken een compromis. Zij overleggen dit akkoord met de rechter die het homologeert.
  • De partijen kunnen geen compromis bereiken. De rechter behandelt de zaak ten gronde, d.w.z. hij oordeelt over het bestaan van een fout in hoofde van de onderneming, schade voor de consumenten en of er een oorzakelijk verband is tussen beide, alsook, in voorkomend geval, over het bedrag van de schadevergoeding van de consumenten.

In zijn beslissing ten gronde, kan de rechter:

  • de vordering tot collectief herstel afwijzen; of
  • de betrokken onderneming veroordelen tot het herstel van de collectieve schade.
    In dat geval bepaalt de rechter ook het bedrag van de schadevergoeding aan de consumenten.

In geval van een gehomologeerd akkoord of van een rechterlijke beslissing die uw onderneming het herstel van een collectieve schade oplegt, wordt een schadeafwikkelaar aangeduid om de genomen beslissing uit te voeren en de consumenten die tot de groep behoren, te vergoeden.

Deze uitvoeringsfase veronderstelt dat vooraf een lijst van te vergoeden consumenten werd opgesteld.

terug naar boven

Samenstelling van de groep consumenten

Wanneer de groepsvertegenwoordiger de vordering voor de rechter brengt, zijn de individueel te vergoeden consumenten niet noodzakelijk al geïdentificeerd.

In functie van de omstandigheden, vraagt de vertegenwoordiger aan de rechter ofwel een opt-in, ofwel een opt-out toe te passen voor de samenstelling van de groep. De vertegenwoordiger zal eveneens het ene of het andere systeem kunnen vragen.

De rechter bepaalt vanaf het begin van de procedure (in zijn ontvankelijkheidsbeslissing):

  • welk systeem er wordt toegepast voor de samenstelling van de groep;
  • de termijn binnen dewelke de opties moeten worden uitgeoefend.
    Deze termijn mag niet korter zijn dan 30 dagen en niet langer dan 3 maanden.

De opties moeten in elk geval worden uitgeoefend voor het onderling akkoord wordt gesloten of voordat de rechter zijn beslissing ten gronde neemt.

De rechter heeft twee mogelijkheden om te bepalen hoe de groep consumenten wordt samengesteld:

  • door het opt-outsysteem; of
  • door het opt-insysteem.

Opt-out

In het opt-outsysteem (optiesysteem met exclusie), omvat de groep alle consumenten die door eenzelfde oorzaak een schade hebben geleden, behalve die consumenten die binnen de gestelde termijn aan de griffie van de rechtbank hebben laten weten dat zij niet tot de groep willen behoren.

Opt-in

In het opt-insysteem (optiesysteem met inclusie) is het omgekeerd. Enkel de consumenten die dit uitdrukkelijk aan de griffie van de rechtbank hebben meegedeeld, behoren tot de groep.

Opgelet!

Als er sprake is van morele of materiële schade moet de rechter het opt-insysteem toepassen.

Consumenten die gewoonlijk niet in België verblijven moeten altijd uitdrukkelijk laten weten dat ze tot de groep willen behoren. Voor hen geldt dus steeds de opt-inprocedure.

Voorbeeld:

Een uitgever van een maandblad biedt jaarlijkse abonnementen aan. Hij verlengt deze abonnementen automatisch voor een nieuwe periode zonder de specifieke informatievoorschriften te respecteren. Hij int onmiddellijk de prijs bij diegenen die een domiciliëring hebben getekend of hun abonnement online hebben afgesloten met mededeling van hun bankgegevens.

De benadeelde consumenten slagen er niet in hun abonnement te beëindigen noch terugbetaling te krijgen van de geïnde bedragen. De uitgever wil zijn abonnees niet terugbetalen. Een consumentenorganisatie, verwittigd van deze praktijk, stelt een vordering tot collectief herstel in.

De rechter verklaart de vordering ontvankelijk en beslist tot de opt-inprocedure:

  • 8.000 consumenten laten aan de griffie weten dat ze tot de groep willen behoren. Als uitkomst van de rechtsprocedure, is de uitgever gehouden tot het betalen van een vergoeding;
  • 2.000 consumenten die zich niet inschreven als groepslid, ontvangen deze vergoeding niet.

Wanneer in dezelfde situatie de rechter had beslist tot de opt-outprocedure:

  • 2.000 consumenten laten weten dat zij geen deel van de groep willen uitmaken;
  • 8.000 consumenten die niet reageren, behoren daardoor automatisch tot de groep en hebben recht op de financiële vergoeding.

terug naar boven

Bijzondere publiciteitsmaatregelen

Om een maximum aan consumenten te bereiken, wordt voorzien in een ruime bekendmaking van de beslissing van de rechter die een vordering tot collectief herstel ontvankelijk verklaart.

Deze bekendmaking gebeurt steeds:

  • in het Staatsblad;
  • op deze website.

Wanneer de rechter van oordeel is dat de bekendmaking onvoldoende is, kan, hij beslissen tot bijkomende bekendmakingsmaatregelen.

De organisatie die optreedt als vertegenwoordiger van de groep zal waarschijnlijk ook zorgen voor de publicatie van de beslissing. De media besteden doorgaans ook veel aandacht aan dergelijke acties. 

De homologatie van een akkoord dat tot stand is gekomen tussen de vertegenwoordiger van de groep en de onderneming of van de beslissing van de rechter over de grond van de zaak wordt gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad en op deze website en eventueel via andere kanalen bekendgemaakt.  

Een ruime bekendmaking van de beslissing van de rechter is belangrijk omwille van de gevolgen die ze kan hebben voor een vergoeding van de consumenten. Het is fundamenteel dat de consumenten worden geïnformeerd over het systeem dat wordt toegepast en de wijze waarop ze hun keuze moeten meedelen:

  • een opt-outsysteem waardoor alle benadeelde consumenten automatisch deel uitmaken van de groep, behalve als ze zich uitdrukkelijk uitsluiten;
  • een opt-insysteem dat aan geïnteresseerde consumenten toelaat zich aan te sluiten bij de groep zodat ze het instellen van een persoonlijke rechtsvordering vermijden.

Deze publicatiemaatregelen maken bovendien de tegenstelbaarheid van het akkoord of van de gerechtelijke beslissing tegenover de leden van de groep mogelijk.

terug naar boven

Het herstel van de collectieve schade

Als het besluit van een vordering tot collectief herstel inhoudt dat uw onderneming de verplichting heeft om de geleden schade te vergoeden, dan stelt de rechter een schadeafwikkelaar aan die instaat voor de uitvoering van de genomen beslissing en die de groepsleden moet vergoeden.

  • In het geval van een opt-in is de identiteit gekend van de consumenten die schade leden.
  • In het geval van een opt-out kan het gebeuren dat de identiteit van de groepsleden nog moet worden verzameld. De beslissing van de rechter tot herstel van de schade bepaalt dan de termijn waarbinnen de groepsleden zich moeten melden bij de griffier van de rechtbank om te kunnen worden vergoed.

De schadeafwikkelaar maakt een voorlopige lijst op van te vergoeden consumenten op basis van de uitgeoefende opties en de informatie ontvangen van de griffie in geval van een opt-out. Deze lijst wordt in de vergadering besproken in aanwezigheid van de onderneming. De onderneming kan haar standpunt doen gelden. De rechter bekrachtigt een definitieve versie van de lijst. De consumenten die werden uitgesloten kunnen gehoord worden.

Zodra de lijst definitief vastligt, moet de schadeafwikkelaar erop toezien dat de consumenten die op de lijst voorkomen, vergoed worden. In overeenstemming met het gemeen recht kan de schade hersteld worden in natura of bij equivalent.

Wanneer aan het einde van de individuele vergoedingsoperatie van de consumenten nog een bedrag overblijft, bijvoorbeeld omdat ingeval van een opt-out niet alle consumenten zich hebben gemeld, bepaalt de rechter wat uw onderneming er mee moet doen (bv. kortingsbonnen uitgeven, uitkeren aan een vereniging zonder winstoogmerk, …).

terug naar boven

Wie draagt de kosten van de vordering tot collectief herstel?

De vertegenwoordiger van de groep, d.w.z. de organisatie die een vordering tot collectief herstel instelt, draagt het financiële risico van de vordering. Wanneer uw onderneming als aansprakelijke wordt erkend, zal u de consumenten moeten vergoeden en, in voorkomend geval, alle of een deel van de kosten betalen.

Onder voorbehoud van de bijzondere bepalingen in het Wetboek van economisch recht, zijn de klassieke regels van het gemeen recht van toepassing:

  • de vertegenwoordiger van de groep zal de betaling van de procedurekosten (advocaat, verzoekschrift, eventuele expertise) moeten dragen maar dat zegt niets over wie aan het eind van de procedure de kosten zal moeten dragen: de verdeling ervan zal afhangen van het resultaat van de procedure:
    • als de procedure uitdraait op een minnelijke schikking, komen de partijen overeen welke schadevergoeding door de onderneming aan de vertegenwoordiger van de groep wordt uitgekeerd om de procedurekosten te dekken;
    • als de procedure uitdraait op een gerechtelijke beslissing worden de kosten verdeeld onder de partijen in overeenstemming met het Gerechtelijk Wetboek. Het bedrag van deze vergoeding is een vast bedrag vastgesteld bij koninklijk besluit van 26 oktober 2007.

De vergoeding die aan de schadeafwikkelaar moet worden betaald voor zijn tussenkomst bij de uitvoering van het akkoord of van de gerechtelijke beslissing, moet worden betaald door de onderneming bovenop de vergoeding voor de procedure van gemeen recht. De nadere regels voor de berekening van de vergoeding zijn vastgesteld bij koninklijk besluit.

terug naar boven

Wetgeving

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Meer over het Contact Center

Tel.: +32 800 120 33
Fax: +32 800 120 57

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link