Het sociaal statuut van de zelfstandigen

Wie kan genieten van dit statuut?

Welke zijn uw verplichtingen als zelfstandige?

Welke zijn uw rechten?  

Wie kan genieten van dit statuut?

Zelfstandige in hoofdberoep

Een zelfstandige is een persoon die in België een beroepsactiviteit uitoefent zonder gebonden te zijn aan een arbeidsovereenkomst of een statuut. Er bestaat geen vorm van ondergeschiktheid. Het is dus iemand die beroepshalve geen werknemer of ambtenaar is.

Om die reden heeft hij een eigen sociaal statuut en is hij onderworpen aan een specifieke regeling inzake de sociale zekerheid.

Een zelfstandige kan zijn activiteit als een bijkomende activiteit uitoefenen. In dat geval geniet hij sociale voorzieningen via zijn (minstens halftijds) uitgeoefende activiteit in loondienst of via een ander statuut (bijvoorbeeld van gepensioneerde).

Helper

Een helper is een persoon die een zelfstandige in de uitoefening van zijn beroep bijstaat of vervangt, zonder daarbij verbonden te zijn door een arbeidsovereenkomst. Hij is ook onderworpen aan de sociale zekerheid van de zelfstandigen. De helper is vaak, maar niet noodzakelijk, een familielid van de zelfstandige.

De meewerkende echtgenoot

Een persoon wordt beschouwd als meewerkende echtgenoot van een zelfstandige wanneer hij of zij:

• partner is van een zelfstandige (via een huwelijks- of samenlevingscontract),
• effectief zijn/haar medewerking verleent,
• geen inkomen uit een andere beroepswerkzaamheid heeft of geen vervangingsinkomen dat recht geeft op sociale zekerheid (ten minste gelijk aan die van zelfstandigen).

In dat geval is de meewerkende echtgenoot onderworpen aan het “maxi-statuut” van de zelfstandigen. Dit statuut biedt dezelfde voordelen als aan de zelfstandige behalve de faillissementsverzekering.

Zaakvoerders, bestuurders en werkende vennoten

Zaakvoerders, bestuurders en werkende vennoten worden als zelfstandigen beschouwd en zijn dus onderworpen aan het sociaal statuut van de zelfstandigen.

Welke zijn uw verplichtingen als zelfstandige?

Aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds

Als zelfstandige moet u zich aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds voor zelfstandigen. U kunt dit fonds vrij kiezen. Deze verplichting geldt ook voor de zelfstandige in bijberoep.

Vanaf 1 april 2010 dient elke beginnende zelfstandige aangesloten te zijn bij een sociaal verzekeringsfonds voor zelfstandigen ten laatste op het moment van het begin van de effectieve uitoefening van de zelfstandige activiteit.

Indien u deze termijn overschrijdt dan zal het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) u vragen om uw aansluiting in orde te brengen. Als u het niet doet, dan wordt u automatisch aangesloten bij de Nationale Hulpkas voor Zelfstandigen.

Indien u een vennootschap opricht om uw zelfstandige activiteiten uit te oefenen, moet u zowel zichzelf als uw vennootschap aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds.

Aansluiting bij een ziekenfonds

Om in aanmerking te komen voor de uitkeringen van de ziekte- en invaliditeitsverzekering moet u zich aansluiten bij een ziekenfonds naar uw keuze.

U moet een attest van uw sociale verzekeringskas voorleggen dat aantoont dat u met uw verplichtingen op het vlak van sociale bijdragen in orde bent.

Betaling van de sociale bijdragen

Als zelfstandige, moet u sociale bijdragen aan uw sociaal verzekeringsfonds betalen.

Aan het begin van elk kalenderkwartaal (de maanden januari, april, juli en oktober) ontvangt u een vervalbericht met de bedragen die uiterlijk voor het einde van elk kwartaal moeten worden betaald.

De bijdrage is afhankelijk van het bedrijfsinkomen dat de zelfstandige genoot tijdens het voorgaande derde jaar van activiteit. Er is een minimale en een maximale bijdrage.

Bij het begin van de activiteiten is een dergelijke berekening niet mogelijk, aangezien de inkomsten nog niet bekend zijn.

Indien u als zelfstandige begint zal u gedurende drie jaar voorlopige bijdragen moeten storten. Na deze drie jaren zullen uw bijdragen berekend en geregulariseerd worden op basis van de reële beroepsinkomsten uit het eerste activiteitsjaar.

Indien u uw zelfstandige activiteit in bijberoep uitoefent zult u minder hoge sociale bijdragen kunnen betalen.

Vrijstelling van bijdragen

Een zelfstandige in hoofdberoep kan een vrijstelling van betaling van zijn sociale bijdragen vragen indien hij meent dat hij behoeftig of bijna behoeftig is.

Om van deze vrijstelling te kunnen genieten moet de zelfstandige een aanvraag bij zijn sociale verzekeringsfonds indienen. Dit fonds zal het dossier doorsturen naar de Commissie voor Vrijstelling van Bijdragen. Deze vrijstelling kan geheel of gedeeltelijk toegekend worden.

Welke zijn uw rechten?

Het sociaal statuut voor zelfstandigen voorziet niet alleen plichten maar ook rechten. Wanneer u in regel bent met de wettelijke voorschriften heeft u recht op:

• gezinsbijslagen;
• ziekte-en invaliditeitsverzekering;
• moederschapsverzekering;
• pensioen;
• faillissementsverzekering.

De gezinsbijslagen

De gezinsbijslagen bestaan uit:

• het kraamgeld of de adoptiepremie,
• de maandelijkse kinderbijslag,
• andere voordelen zoals de leeftijds- en wezenbijslagen.

De ziekte- en invaliditeitsverzekering

Het sociaal statuut der zelfstandigen omvat een ziekte- en invaliditeitsverzekering die bepaalde geneeskundige zorgen en de arbeidsongeschiktheid dekt.

In het kader van deze verzekering moet u zich bij een ziekenfonds naar keuze aansluiten.

Geneeskundige zorgen

Sinds 1 januari 2008 wordt de dekking van "kleine risico’s" (bezoek aan de dokter, de tandarts, …) opgenomen in de verplichte ziekteverzekering voor zelfstandigen. Alle zelfstandigen genieten dus van dezelfde gezondheidszorgdekking die volledig gelijk is met deze van de loontrekkenden en dit zonder te moeten bijdragen voor een vrije verzekering bij hun ziekenfonds.

Arbeidsongeschiktheid

De verzekering voor arbeidsongeschiktheid voorziet, onder bepaalde voorwaarden, een vervangingsinkomen als u uw beroepsactiviteit wegens ziekte of ongeval moet onderbreken:

• gedurende de eerste maand dat u arbeidsongeschikt bent, ontvangt u geen uitkering,
• vanaf de tweede maand geniet u een dagvergoeding,
• vanaf het tweede jaar (periode van invaliditeit) zijn de bedragen van de uitkeringen hoger.

De moederschapsverzekering

Als u een vrouwelijke zelfstandige of helpende echtgenoot bent, hebt u recht op 6 tot 8 weken moederschapsverlof (7 tot 9 bij meerlingen). U hebt tijdens deze periode van arbeidsongeschiktheid recht op een moederschapsuitkering.

Sinds 1 januari 2006 kunt u ook een beroep doen op een moederschapshulp door middel van dienstencheques.

Het pensioen

Naast het rustpensioen dat een zelfstandige op het eind van zijn beroepsloopbaan ontvangt, bestaat er ook een overlevingspensioen voor de overlevende echtgenoot.

Wanneer u een hoger pensioen wenst te bekomen, kunt u onder bepaalde voorwaarden een verzekeringscontract afsluiten voor een vrij aanvullend pensioen.

De faillissementsverzekering

Bij een faillissement kunt u dankzij deze verzekering:

• uw recht op ziekteverzekering en op kinderbijslag gedurende maximum vier kwartalen behouden,
• een tijdelijke uitkering bekomen.

Meer informatie?

Voor meer inlichtingen over het sociaal statuut van de zelfstandigen alsook hun rechten en verplichtingen, staat de Algemene Directie Zelfstandigen van de FOD Sociale Zekerheid ter uwer beschikking.

FOD Sociale Zekerheid

Algemene Directie Zelfstandigen

Eurostation II

Victor Hortaplein 40 bus 20

1060 Brussel

Tel.: 02 528 64 50

Fax: 02 528 69 77

E-mail: ZelfIndep@minsoc.fed.be

Website van de FOD Sociale Zekerheid