Een juridisch statuut kiezen: eenmanszaak of vennootschap?

Eenmanszaak of vennootschap?

Welke zijn de belangrijkste kenmerken van een eenmanszaak en van een vennootschap?

Eenmanszaak of vennootschap?

U bent van plan uw eigen beroepsactiviteit te ontwikkelen. Uw eerste taak zal erin bestaan een juridische structuur te kiezen die het beste past bij uw projecten.

U kunt kiezen uit:

• een eenmanszaak (zelfstandige natuurlijke persoon);
• een vennootschap (rechtspersoon).

Elke formule heeft voor- en nadelen en uw keuze zal gevolgen hebben op het leven van uw bedrijf.

Volgende criteria kunnen een rol spelen bij uw keuze:

• de activiteit die men wil uitoefenen;
• het aantal personen dat meewerkt;
• de organisatie waarover men wil beschikken;
• het beschikbare kapitaal;
• de financiële aansprakelijkheid van de vennoten;
• het meest geschikte belastingstelsel, enz.

Welke uw keuze ook is, u doet er goed aan advies in te winnen van een notaris, een bedrijfsadviseur of een andere deskundige.

Welke zijn de belangrijkste kenmerken van een eenmanszaak en van een vennootschap?

Oprichting en werking

De aansprakelijkheid van de ondernemer

Het belastingstelsel

Het aantrekken van vermogen

De samenwerking met één of meerdere vennoten

De continuïteit van de onderneming

Oprichting en werking

Eenmanszaak

Een eenmanszaak is de eenvoudigste manier om een zelfstandige activiteit uit te oefenen:

• er hoeven geen statuten opgesteld te worden en er is geen minimum startkapitaal vereist;
• de oprichtings- en werkingskosten zijn gering;
• de ondernemer kan snel met zijn activiteit van start gaan;
• hij is zijn eigen baas en kan de beslissingen nemen die voor het uitoefenen van zijn activiteit nodig zijn zonder daarbij andere vennoten te moeten raadplegen;
• over het algemeen volstaat een vereenvoudigde boekhouding.

Vennootschap

De oprichting van een vennootschap vereist:

• de tussenkomst van een notaris;
• een minimumkapitaal;
• een financieel plan;
• de redactie van statuten;
• een verslag van een bedrijfsrevisor.

Daarnaast brengen ook de stopzetting van de activiteit en de vereffening van de vennootschap kosten mee.

Een vennootschap heeft een rechtspersoonlijkheid die haar zowel rechten als plichten verleent.

Haar werking verschilt sterk van die van een eenmanszaak:

• in een vennootschap zijn er meer administratieve en juridische formaliteiten en verplichtingen;
• de boekhoudkundige verplichtingen zijn ruimer (een volledige boekhouding voeren, jaarrekeningen neerleggen bij de Nationale Bank, …);
• men dient rekening te houden met de vennootschapsorganen (raad van bestuur, algemene vergaderingen, …) die nodig zijn voor de belangrijke beslissingen betreffende de vennootschap.

De aansprakelijkheid van de ondernemer

In een eenmanszaak

In het geval van een onderneming als natuurlijke persoon is er geen scheiding tussen het vermogen dat voor de beroepsactiviteit bestemd is en het persoonlijke vermogen van de ondernemer.

Deze laatste staat dus met zijn hele bezit in voor de verplichtingen van zijn onderneming, wat niet vrij van risico's is, bijvoorbeeld bij faillissement van een belangrijke klant. Zijn schulden kunnen verhaald worden op al zijn goederen, zowel roerende als onroerende, tegenwoordige en toekomstige goederen.

Het vermogen van de partner zal eventueel ook aangesproken moeten worden om de schulden van de onderneming te betalen, tenzij een huwelijkscontract daar anders over beslist.

De bescherming van de hoofdverblijfplaats van de zelfstandige

Dit risico werd enigszins ingedijkt door een maatregel van juni 2007 waardoor de hoofdverblijfplaats van de zelfstandige onvatbaar voor beslag verklaard kan worden, mits aan bepaalde voorwaarden voldaan is.

Enkel natuurlijke personen die in België een zelfstandige activiteit in hoofdberoep uitoefenen, kunnen van deze bescherming genieten.

De hoofdverblijfplaats is het gebouw waar de zelfstandige het grootste deel van het jaar daadwerkelijk verblijft.

Voor alle inlichtingen over deze wet staan notarissen ter uwer beschikking. U kunt eveneens de algemene informatiefolder van de FOD Economie raadplegen.

In een vennootschap

In een vennootschap bestaat er een scheiding tussen het vermogen van de onderneming en dat van de ondernemer. Een gedeelte van het patrimonium kan dus worden afgezonderd van het ondernemersrisico.

Beperkte aansprakelijkheid

In de vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid (nv, bvba, cvba) is de vennoot voor de schulden van de onderneming slechts aansprakelijk ten belope van zijn inbreng, d.w.z. het kapitaal dat hij in de vennootschap heeft ingebracht. Dit betekent dat de schuldeisers van de vennootschap niet aan het persoonlijke vermogen van de ondernemer kunnen raken. Het persoonlijke vermogen van de ondernemer en de vennoten wordt met andere woorden beschermd.

Nochtans, in een aantal gevallen is er toch sprake van een grotere verantwoordelijkheid. Dit is bijvoorbeeld het geval als de vennootschap binnen de drie jaar na de oprichting failliet wordt verklaard en als blijkt dat het ingebrachte kapitaal kennelijk onvoldoende was om de vennootschap gedurende twee jaar normaal te laten werken.

Onbeperkte aansprakelijkheid

In de vennootschappen met onbeperkte aansprakelijkheid (vof, Comm. v., cvoa), staat de vennoot bovendien ook nog met zijn persoonlijke vermogen in voor de verbintenissen van de vennootschap.  Indien de vennootschap in de onmogelijkheid verkeert haar schulden te betalen, kunnen haar schuldeisers de betaling verhalen op het privépatrimonium van de vennoten.

Het belastingstelsel

De opbrengsten uit een eenmanszaak worden belast via de personenbelasting. Deze belasting is progressief: hoge winsten worden zwaarder belast.

Een vennootschap wordt in principe belast onder het stelsel van de vennootschapsbelasting. Deze belasting is minder hoog en stijgt minder snel. Indien de ondernemingswinst aanzienlijk is, is het fiscaal voordelig belast te worden via de vennootschapsbelasting.

Het aantrekken van vermogen

Een onderneming heeft nood aan financiële middelen. De mogelijkheden van één persoon zijn meestal beperkt op dit vlak. Een vennootschap biedt precies de juridische mogelijkheid om partners aan te trekken die risicokapitaal in de onderneming willen investeren. De kapitaalverstrekkers delen in de toekomstige winsten.

De samenwerking met één of meerdere vennoten

De vennootschapsvorm laat ook toe partners aan te trekken die niet alleen kapitaal inbrengen, maar zich ook actief inzetten voor de vennootschap. Het vennootschapsrecht laat toe de samenwerking met één (of meerdere) partner(s) juridisch vast te leggen. De statuten leggen de afspraken inzake beheer, uitbouw, enz. vast.

De continuïteit van de onderneming

De continuïteit van een onderneming is vooral in familiebedrijven een belangrijke factor. Wanneer de oprichter overlijdt of wanneer hij zijn zaak wenst over te laten, kunnen er immers problemen ontstaan.

In een eenmanszaak

In een onderneming van een natuurlijke persoon zijn de eigendom en het beheer van de onderneming één. Een dergelijke onderneming kan dus alleen worden overgelaten door de overdracht van de (handels)zaak.

Indien de ondernemer overlijdt, geldt het erfrecht en kan de zaak worden verdeeld onder meerdere erfgenamen. Voor een erfgenaam die reeds vóór het overlijden van de ondernemer-eigenaar meewerkte in de onderneming, kan dit tot grote onzekerheid leiden.

In een vennootschap

In een vennootschap kunnen eigendom en beheer worden gescheiden. De oprichter en zijn vennootschap zijn juridisch twee afzonderlijke personen. Precies daardoor blijft de vennootschap zelf bestaan als de oprichter overlijdt of zijn zaak wenst over te laten.

De deelbewijzen (aandelen) die het vermogen van de vennootschap vertegenwoordigen, veranderen gewoon van eigenaar. De statuten kunnen de spelregels tussen erfgenamen regelen.

Meer informatie?

Voor meer inlichtingen betreffende de meest voorkomende vennootschapsvormen, kunt u het hoofdstuk “vennootschapsvormen” raadplegen.

U kunt eveneens het “wetboek van vennootschappen" raadplegen dat de wettelijke basis van deze vennootschapsvormen weergeeft.