Controledienst van de vennootschappen voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten

De Controledienst van de vennootschappen voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten is een dienst die deel uitmaakt van de Algemene Directie Economische Inspectie van de FOD Economie. 

De Controledienst oefent toezicht uit op de beheersvennootschappen van auteursrechten en naburige rechten.  Specifiek ziet de Controledienst erop toe dat de titel 5 ‘Auteursrecht en naburige rechten’ van Boek XI in  het Wetboek van economisch recht gerespecteerd wordt, alsook de uitvoeringsbesluiten ervan.  Daarnaast zal de Controledienst de interne regels van de beheersvennootschappen, met name de statuten, innings-, tariferings- en verdelingsregels naar wettelijkheid beoordelen. Het betreft een prudentiële controle van de interne, boekhoudkundige en administratieve organisatie, beperkt tot een bijzondere economische sector te weten de sector van het collectief beheer van auteursrechten en naburige rechten. 

Bestaansreden van het collectieve beheer van rechten

Voor sommige exploitatievormen is het in de praktijk onmogelijk om een contract op te stellen tussen de rechthebbende(n) en de exploitant. Die onmogelijkheid is over het algemeen te wijten aan twee factoren. Enerzijds gaat het om het grote aantal rechthebbenden en gebruikers die daarenboven verspreid zijn, en anderzijds om de korte tijdspanne tussen de beslissing tot gebruik en het effectieve gebruik. Die korte tijdspanne laat de uitbater niet toe om de rechthebbenden te identificeren en met hen een overeenkomst te sluiten.

Tot de exploitatievormen die voornoemde kenmerken vertonen, behoren de radio-uitzending en de openbare uitvoering van muzikale werken, de doorgifte via de kabel van werken en van prestaties, het kopiëren voor eigen gebruik van audiovisuele werken en van geluidswerken, de reprografie en de openbare uitlening.

In die sectoren hebben de rechthebbenden zich in vennootschappen voor het beheer van de rechten verenigd. Die vennootschappen zijn meestal burgerrechtelijke vennootschappen die de vorm hebben aangenomen van een coöperatieve vennootschap met beperkte aansprakelijkheid. De Belgische beheersvennootschappen vertegenwoordigen, op basis van overeenkomsten inzake wederzijdse vertegenwoordiging met buitenlandse vennootschappen, eveneens buitenlandse repertoires op het Belgische grondgebied, en omgekeerd vertegenwoordigen de buitenlandse vennootschappen op hun grondgebied ook het repertoire van de Belgische vennootschappen.

De concentratie van auteursrechten of van naburige rechten betreffende een bepaalde exploitatiewijze in een vennootschap biedt voordelen voor de exploitanten van beschermde werken en prestaties. De exploitanten hebben een enkele gesprekspartner die verondersteld is een ruim repertoire van beschermde werken en prestaties te vertegenwoordigen. Zij kunnen bovendien een algemene overeenkomst sluiten met de vennootschap voor de exploitatie van het volledige repertoire. In ruil voor de exploitatievergunning verbindt de exploitant zich er meestal toe een vergoeding te betalen en een lijst te bezorgen van de werken en prestaties die hij exploiteert.

Die concentratie van rechten biedt eveneens voordelen voor de rechthebbenden. Het biedt hen de mogelijkheid hun exclusieve rechten en hun rechten op vergoeding werkelijk te doen gelden. Zonder collectief beheer zouden de meeste rechthebbenden niet worden vergoed in ruil voor de exploitatie van hun werken en prestaties.

Aangezien de wetgever zich van die voordelen bewust was, heeft hij het collectieve beheer van de rechten voor bepaalde exploitatievormen verplicht gesteld. Het betreft de doorgifte via de kabel, het kopiëren voor eigen gebruik van geluidswerken en van audiovisuele werken, de reprografie, de openbare uitlening, evenals de radio-uitzending en de mededeling van een prestatie op een voor het publiek toegankelijke plaats. De wetgever heeft daartoe een vermoeden van overdracht van de rechten ten gunste van de collectieve beheersvennootschappen ingesteld (artikel XI.224 van het Wetboek van economisch recht, hierna WER) of hij heeft aan een beheersvennootschap een monopolie toegekend met het oog op de inning en de verdeling van de rechten op vergoeding (artikelen XI.213, XI.225, XI.229, XI.239 en XI.244 WER).

Wettelijke rechten en verplichtingen van de beheersvennootschappen, de rechthebbenden en de gebruikers

De beheersvennootschappen nemen een feitelijke of wettelijke monopoliepositie in. Uitgezonderd in het geval van de wettelijke licenties bepalen zij meestal eenzijdig hun tarieven, alsook de berekeningsgrondslag ervan, de wijze van inning van de rechten, de toelatingsvoorwaarden voor de rechthebbenden, het statuut en de rechten van de rechthebbenden in de vennootschap, de verdelingswijze van de rechten en de dekking van hun werkingskosten.

Om misbruiken en een discriminatoire behandeling te voorkomen of te verhelpen, heeft de wetgever:

  • aan de rechthebbenden rechten toegekend
  • aan de gebruikers rechten toegekend en
  • aan de beheersvennootschappen verplichtingen opgelegd. 

De belangrijkste rechten verleend aan de rechthebbenden zijn:

  • Het recht om vennoot te worden met naleving van de objectieve criteria vastgelegd in de statuten die op niet-discriminatoire wijze worden toegepast (art.XI.247 WER), het recht in de organen van de vennootschap vertegenwoordigd te zijn (Art. XI.247 WER);
  • het recht het beheer van een of meer categorieën van werken of prestaties van hun repertoire toe te vertrouwen aan de vennootschap van hun keuze of het beheer ervan zelf waar te nemen (art.XI. 247 WER); onder voorbehoud van enkele uitzonderingen vastgelegd door het WER.
  • het recht het beheer van de rechten die betrekking hebben op een of meer categorieën van werken of prestaties toe te vertrouwen aan een andere vennootschap voor het beheer van de rechten of het beheer ervan zelf waar te nemen (art.XI.255 WER);
  • Het recht tot het verkrijgen van diverse informatie omtrent de verdelingsregels (art.XI.252 WER) en een uittreksel van de inningen en de verdelingen die hun betreffen (art. 22 van het KB van 25 april 2014 betreffende de administratieve en boekhoudkundige organisatie, de interne controle, de boekhouding en de jaarrekeningen van de vennootschappen voor het beheer van auteursrechten en naburige rechten alsook de informatie die zij moeten verschaffen, BS 27 juni 2014, hierna het KB van 25 april 2014);
  • Het recht om een klacht in te dienen bij de beheersvennootschap (art.XI.258 WER).

De voornaamste rechten toegekend aan de gebruikers zijn:

  • Het recht om te genieten van billijke, niet-discriminatoire en gepubliceerde tarieven (art.XI.248, XI.252 WER);
  • Het recht om te genieten van de minimuminformatie op de facturen en op de documenten van de inningen (art.XI.253 WER en art. 21 van het KB van 25 april 2014);
  • Het recht om het repertoire van de beheersvennootschappen te raadplegen (art. XI.255 WER).
  • Het recht om een klacht in te dienen bij de betrokken beheersvennootschap (art.XI.258 WER).

De voornaamste verplichtingen opgelegd aan de beheersvennootschappen zijn:

  • alleen rechthebbenden als vennoot toelaten (art.XI.247 WER);
  • de rechten beheren op een billijke en niet-discriminatoire wijze in het belang van de rechthebbenden, gestructureerd en georganiseerd zijn op zodanige wijze dat het risico op belangenconflicten tot een minimum herleid wordt, een scheiding doen van haar eigen vermogen en het vermogen van de rechthebbenden, en over een beheersstructuur, een boekhoudkundige organisatie en een externe controle aangepast aan de activiteiten beschikken (art.XI.248 WER en art. 2 tot 7 van het KB van 25 april 2014);
  • De rechten beheren wanneer een titularis van rechten daarom verzoekt (art.XI.248 WER)
  • ter plaatste inzage verlenen aan personen die van een wettig belang doen blijken van het repertoire waarvan zij het beheer waarnemen (art.XI.255, §2 WER);
  • de tariferings- en inningsregels en de vergoeding voor de beheersvennootschap bekendmaken per exploitatiewijze waarvoor zij rechten van de rechthebbenden beheren (art.XI.252, §1er WER);
  • aan de persoon die van een wettig belang doet blijken ter plaatse inzage verlenen van de repertoires waarvan zij het beheer waarnemen of schriftelijk antwoord verschaffen of ze voor een bepaald werk al of niet het beheer waarneemt (art.XI.255, §2, eerste lid WER);
  • de geïnde rechten te verdelen binnen de 24 maanden na de inning ervan (art.XI.252 WER).  Bij gebreke dient in het jaarverslag te worden aangegeven welke rechten niet binnen deze termijn werden verdeeld en de redenen hiervan;
  • ervoor zorgen dat de werkingskosten minder dan 15 procent bedragen (art.XI.252 WER);
  • de rechten waarvan uiteindelijk blijkt dat zij niet kunnen worden toegewezen, onder de rechthebbenden van de betrokken categorie verdelen (art.XI.264 WER);
  • elke vennoot die daarom verzoekt bepaalde stukken meedelen (art.XI.266 WER);
  • de gegevens betreffende de tarifering, de inning en de verdeling van de rechten gedurende tien jaar bewaren (art.XI.280 WER);
  • het beroepsgeheim bewaren over alle inlichtingen waarvan zij kennis hebben door of naar aanleiding van de uitvoering van hun opdracht (art.XI.281 WER).

Om een grotere transparantie van hun activiteiten te verzekeren, zijn de beheersvennootschappen ook onderworpen aan een afwijkend boekhoudkundig regime overeenkomstig art.XI.249 WER hetgeen enkele specifieke verplichtingen oplegt en de Koning machtigt om de inhoud van deze verplichtingen te bepalen.  Het KB van 25 april 2014 regelt deze verplichtingen.  Het doel is duidelijkheid te brengen inzake het proces van de inning tot de verdeling, en dit per inningsrubriek, op de commissies voor de beheersvennootschap en op hetgeen behoort tot het vermogen van de beheersvennootschap en hetgeen tot het vermogen van de rechthebbenden behoort.

Hierop zullen de beheersvennootschappen aan de Controledienst hun jaarverslag meedelen en dienen ze dit ook (deels) op hun website te publiceren waarvan de inhoud bepaald wordt onder art.XI.249 WER.

Nadere regels met betrekking tot de controle van de beheersvennootschappen

Interne controle

Art.XI.248 WER en de artikels 2 tot 6 van het KB van 25 april 2014 legt een interne controle die passend is voor haar werkzaamheden op aan de beheersvennootschappen en duidt tevens de hoofdlijnen van deze controle aan.

Revisorale controle

Art.XI.260 WER  onderwerpt de beheersvennootschappen aan een controle door een commissaris gekozen onder de leden van het Instituut der bedrijfsrevisoren. De artikels XI.263 en XI.264 WER omschrijven de taken van de Commissaris-revisor.

Controle door de Federale Overheidsdienst

De beheersvennootschappen moeten door de minister die het auteursrecht onder zijn bevoegdheid heeft, gemachtigd worden om hun activiteiten in België uit te oefenen (art.XI.259 WER).

De Controledienst bij de Federale Overheidsdienst die het auteursrecht onder zijn bevoegdheden heeft, heeft als opdracht toezicht te houden op de toepassing door de beheersvennootschappen van de wet en van hun statuten, en hun tariferings-, innings- en verdelingsregels (art.XI.279 WER).

De Controledienst oefent eveneens een preventieve controle uit op de voorstellen tot wijziging van de statuten, de tarifering-, innings-, of verdelingsregels (art.XI.270 WER).

Overeenkomstig art.XV.31/1 WER kan de Controledienst, na hen te hebben gehoord een waarschuwing richten aan de beheersvennootschap of aan de persoon die een beheersactiviteit uitoefent zonder vergunning, wanneer vastgesteld wordt dat de bepalingen van boek XI, titel 5, van de uitvoeringsbesluiten ervan, van de statuten of van de tariferings-, innings- of verdelingsregels door de beheersvennootschap geschonden worden of indien er wordt vastgesteld dat een persoon een beheersactiviteit uitoefent in de zin van artikel XI.246 WER zonder hiervoor over de vereiste vergunning ingevolge artikel XI.259 WER te beschikken.  Binnen een bepaalde termijn wordt men dan aangemaand om de vastgelegde tekortkoming te verhelpen, zoniet kan er een administratieve sanctie worden opgelegd en/of een rechtsvordering worden ingesteld.
De ambtenaren van de Controledienst zijn ook bevoegd voor het opsporen en vaststellen van inbreuken met een strafrechtelijk karakter zoals bedoeld onder art.XV.112 WER.

Veelgestelde vragen over auteursrechten.

Een klacht indienen?

Het is de taak van de Controledienst erop toe te zien dat de beheersvennootschappen de wet en de statuten toepassen alsook de tarieven en de inning- en verdelingsregels. Gebruikers, rechthebbenden en derden kunnen een klacht indienen tegen een vennootschap voor het beheer van auteursrechten bij de Algemene Directie Economische InspectieExterne link, dienst controle van de beheersvennootschappen, wanneer de beslissingen en maatregelen van de beheersvennootschap niet overeenstemmen met haar wettelijke, contractuele of statutaire verplichtingen.

Publicaties

Wetgeving

Algemene Directie Economische Inspectie

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Algemene Directie Economische Inspectie
Directie Boekhoudkundige Controles

NG III, 3e verdieping
Koning Albert II-laan 16
1000 Brussel

Tel.: 02 277 92 44
Fax: 02 277 96 65