Wat wordt beschermd door het auteursrecht?

Een werk wordt slechts beschermd door het auteursrecht op voorwaarde dat:

  • het werk het resultaat is van een creatieve activiteit
  • het werk uitgedrukt is in een concrete vorm
  • het werk origineel is 

Om bescherming te genieten onder het auteursrecht, is het dus niet nodig dat:

  • het werk een bepaalde omvang, tijdsduur of lengte heeft
  • het werk bestemd is voor een bepaald type van gebruik of een bepaalde functie heeft
  • het werk een bijzondere esthetische waarde bezit
  • het werk op een bepaalde wijze verspreid wordt
  • het werk gemaakt werd binnen het kader van een beroepsactiviteit
  • het werk in overeenstemming is met de goede zeden
  • de auteur van het werk bepaalde formaliteiten vervult

Het werk moet het resultaat zijn van een creatieve activiteit

Het auteursrecht beschermt “werken van letterkunde en kunst”.

Dit concept is veel ruimer dan enkel de “Schone Kunsten”. Het auteursrecht kan immers elke schepping van de menselijke geest, die is uitgedrukt in een literaire of artistieke taal, beschermen. Dit recht kan betrekking hebben op allerhande grafische expressievormen zoals schilderijen, tekeningen, filmwerken en foto’s, maar ook van toepassing zijn op andere vormen zoals muziekstukken, beeldhouwwerken, enz.

Voorbeelden van creaties die door het auteursrecht worden beschermd:  

  • in het literair domein: romans, gedichten, toneelstukken, wetenschappelijke teksten, utilitaire teksten (zoals gebruiksaanwijzingen), lezingen of elk ander geschrift;
  • in het grafische of visuele domein:  schilderijen, tekeningen, lithografieën, gravures, foto’s, stripverhalen, logo’s, aardrijkskundige kaarten, of elke andere creatie in een visueel waarneembare vorm;
  • in het muzikale domein: muzikale composities van welke aard dan ook, liedjes, opera’s, jingles, gsm–toontjes, enz.;
  • in het audiovisuele domein: films, documentaires, tekenfilms, animatiefragmenten, videospellen, powerpoint-presentaties, enz.;
  • in andere creatieve domeinen: beeldhouwwerken, architecturale bouwwerken, werken van toegepaste kunst (zoals designs), choreografieën, computerprogramma’s, enz.  

Worden daarentegen niet beschermd door het auteursrecht:  

  • wat voorheen al in de natuur aanwezig was (zoals een kleur of een schelp op het strand)
  • wat uitsluitend door een machine wordt voortgebracht (satellietbeelden)
  • wat niet door een mens is gecreëerd (een tekening gemaakt door een dier)
  • technische uitvindingen (deze kunnen eventueel beschermd worden door het octrooirecht)
  • prestaties die uitsluitend sportief van aard zijn
  • officiële akten van de overheid (wetten, decreten, verordeningen, besluiten, debatten van de parlementaire vergaderingen, rechterlijke beslissingen, adviezen van het Openbaar Ministerie, enz.)  

Het werk moet worden uitgedrukt in een concrete vorm

De creatie moet een concrete vorm hebben, op zodanige wijze dat ze met de zintuigen waarneembaar is. Het is dus niet het idee of het concept aan de basis van het werk, maar wel de expressie of vormelijke uitdrukking ervan in een werk, die door het auteursrecht wordt beschermd. 

Ideeën worden inderdaad niet door het auteursrecht beschermd.  

Om bescherming te genieten moet een werk dus in een concrete vorm worden uitgedrukt, maar dit betekent niet dat een materiële drager moet bestaan.

Het vereiste van een vormelijke uitdrukking is vervuld wanneer, bijvoorbeeld, een spreker een lezing geeft in het openbaar of wanneer een geïmproviseerd lied publiekelijk wordt vertolkt. Evenzo is een choreografie voldoende vormelijk uitgedrukt wanneer zij wordt uitgevoerd, zelfs indien ze voordien slechts in het hoofd van de choreograaf bestond. In deze laatste gevallen is de creatie te horen of te zien door derden en werd ze bijgevolg in een concrete vorm uitgedrukt.

Evenmin als aan ideeën, verleent het auteursrecht bescherming aan werkwijzen, zoals werkmethodes, pedagogische methodes, wiskundige methodes en wetenschappelijke theorieën of stellingen.

Ook de stijl van een auteur of van een werk wordt niet beschermd. Zo zijn kubisme of “rap”’ stijlen in  respectievelijk de schilder- en muziekkunst die als dusdanig niet auteursrechtelijk beschermbaar zijn en dus niet kunnen worden toegeëigend door één enkel persoon.

Het werk moet origineel zijn

Om auteursrechtelijk beschermd te zijn, moet een werk origineel zijn. Let op, de originaliteit waarvan een werk hier moet getuigen, heeft niet dezelfde betekenis als wat men in het algemeen onder “originaliteit” begrijpt. Om de bescherming van het auteursrecht te genieten, is het niet noodzakelijk dat het werk van een nog nooit vertoonde aard is of het resultaat is van een bijzondere verbeeldingskracht. Het is zelfs niet nodig dat het werk nieuw is. 

Volgens het auteursrecht is een werk origineel wanneer het getuigt van “de persoonlijkheid van de auteur”. Het werk draagt bijvoorbeeld de persoonlijke stempel van de auteur wanneer bij de creatie creatieve keuzes worden gemaakt tussen verschillende mogelijkheden en de creatie niet slechts is bepaald door technische voorschriften.

Neem bijvoorbeeld een porseleinen of gouden tand. Die kan eventueel uniek zijn en het resultaat van een met veel geduld door de tandarts gemaakte creatie, maar uiteindelijk zal de vorm ervan bepaald worden door technische vereisten (grootte, vorm, kleur, stevigheid, enz.). Een tandarts beschikt niet over voldoende keuzevrijheid om zijn “persoonlijke stempel” in de vorm van deze tand uit te drukken.

Een foto van een persoon daarentegen zal, ondanks de beperkingen opgelegd door hoe die persoon eruit ziet, door verschillende fotografen op een verschillende manier worden genomen omdat ze bepaalde keuzes kunnen maken wat betreft omkadering of lichtinval. Ook een schilder die zonnebloemen wil schilderen kan een origineel werk in de zin van het auteursrecht maken, ook al zijn die zonnebloemen vroeger al door Van Gogh geschilderd.

Aan het vereiste van originaliteit wordt tamelijk gemakkelijk voldaan nu hoven en rechtbanken geen hoge eisen stellen op dit vlak. Zo kan een utilitair werk (zoals een gebruiksaanwijzing van een toestel) als origineel bestempeld worden indien de auteur kan aantonen dat de vorm anders was geweest wanneer het werk door een ander persoon zou zijn gemaakt. 

Voor auteursrechtelijke bescherming is geen enkele formaliteit vereist

Eens aan de voorwaarden van originaliteit en concrete vorm is voldaan, geniet een werk de bescherming van de auteurswet zonder dat enige formaliteit moet worden vervuld. Auteursrechtelijke bescherming ontstaat automatisch door de creatie zelf van een origineel werk.

In tegenstelling tot de industriële eigendomsrechten (zoals bijv. het octrooirecht en het merkenrecht), zijn dus geen bijkomende administratieve formaliteiten vereist voor de verwerving van auteursrecht.

Wel kan het nuttig zijn bepaalde formele handelingen te vervullen die zullen toelaten om het bewijs te leveren van het feit dat iemand de auteur is van een werk of van de datum waarop het werk werd gecreëerd. Deze bewijsmiddelen kunnen onder meer bestaan in een registratiehandeling of in een  depot van het werk.

Wetgeving

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Tel. (gratis nr.): 0800 120 33
Vanuit het buitenland: +32 800 120 33

Fax (gratis nr.): 0800 120 57
Vanuit het buitenland: +32 800 120 57

Stel je vraag via het online webformulier

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link