De personen of organisaties die het recht hebben toelating te geven tot gebruik van werken

Het is belangrijk om de personen te kunnen identificeren die het auteursrecht op een werk bezitten: dit zijn immers de houders van het recht. Naast deze titularissen of rechthebbenden, moet men ook rekening houden met het bestaan van vennootschappen voor collectief beheer die vanwege de titularissen van de rechten het mandaat hebben gekregen om hun rechten te beheren.

In dat geval zullen gebruikers die een werk wensen te reproduceren, aan het publiek mee te delen of te verspreiden, bij deze collectieve beheersvennootschappen de noodzakelijke toestemming moeten bekomen en met hen een prijs onderhandelen. 

De houders van het auteursrecht

De auteursrechten op een werk van letterkunde of kunst ontstaan bij de auteur van dit werk. Deze rechten, of een gedeelte ervan, kunnen worden overgedragen aan derden, zoals een uitgever, een producent, een werkgever of een klant. 

De auteur: eerste houder van de rechten

In beginsel is de fysieke persoon die het werk heeft gecreëerd houder van de auteursrechten. Deze rechten ontstaan bij zijn persoon en dit vanaf het ogenblik van de creatie van het werk.

In het geval van anonieme en pseudonieme werken, is het de uitgever die ten aanzien van derden geacht wordt de auteur te zijn, tenzij er geen twijfel bestaat over de werkelijke identiteit van de auteur.

Bij audiovisuele werken wordt vermoed dat de exploitatierechten overgedragen zijn aan de producent.

De overdracht van auteursrechten

De overdracht van auteursrechten aan een tussenpersoon

Ook al komen de auteursrechten in de eerste plaats toe aan de auteur, dan kan hij/zij die rechten steeds overdragen aan andere personen of bedrijven. Auteurs moeten niet noodzakelijk zelf hun werk economisch exploiteren. Ze kunnen deze exploitatie aan één of meerdere derden overlaten, bijvoorbeeld aan een producent of een uitgever. Deze laatsten kunnen slechts tot de exploitatie van het werk overgaan, nadat de auteurs hen de volledige auteursrechten of een gedeelte ervan (tegen een vergoeding) hebben overgedragen.

In geval van een dergelijke overdracht, beschikken de auteurs zelf niet meer over de overgedragen rechten. Wanneer bijvoorbeeld de auteur van een roman zijn reproductie- en distributie recht exclusief heeft overgedragen aan een uitgever, zodat die kan overgaan tot het drukken van exemplaren voor verkoop, dan zal deze auteur zelf niet meer het recht hebben om nog aan andere personen toestemming te geven tot het uitgeven en verdelen van zijn werk. Alleen de uitgever kan op dat moment nog een dergelijke toestemming geven.

Let op, om geldig te zijn, moet de overdracht van auteursrechten door de originele auteur (dit is de fysieke persoon die het werk heeft gecreëerd) aan een aantal strikte voorwaarden voldoen. De auteur behoudt ook altijd zijn morele rechten die met hem verbonden zijn.

De overdracht van auteursrechten aan de werkgever

Wanneer de auteur een werk tot stand brengt in het kader van een arbeidsovereenkomst, kunnen de vermogensrechten op dit werk aan de werkgever worden overgedragen. Een aantal specifieke regels zijn op deze situatie van toepassing.

Indien de vermogensrechten aan de werkgever zijn overgedragen, en slechts in de mate waarin ze zijn overgedragen, heeft de werkgever het recht toestemming tot gebruik van het werk te verlenen. De werknemer zelf kan zonder toestemming van de werkgever niet meer over het werk beschikken.

De overdracht van auteursrechten aan de opdrachtgever van een werk

Indien de auteur een werk op bestelling heeft gecreëerd, kunnen de vermogensrechten op dit werk aan de opdrachtgever worden overgedragen. Een aantal specifieke regels zijn op deze situatie van toepassing.

Indien de vermogensrechten aan de opdrachtgever van het werk zijn overgedragen, en slechts in de mate waarin ze zijn overgedragen, heeft die het recht toestemming tot gebruik van het werk te verlenen. De auteur zelf kan zonder toestemming van de opdrachtgever niet meer over het werk beschikken.

Collectief beheer

Sommige auteurs zijn lid van auteursvennootschappen, ook wel vennootschappen voor het collectief beheer van auteursrechten genoemd. Deze beheren de auteursrechten in naam van de auteurs. Elke vraag tot exploitatie van het werk dient dan aan deze vennootschappen te worden gericht. Voor bepaalde exploitaties is de tussenkomst van een collectieve beheersvennootschap zelfs verplicht.

Wanneer de houders van het auteursrecht niet kunnen worden geïdentificeerd of gelokaliseerd

Het kan gebeuren dat men de houders van het auteursrecht op een werk niet weet te identificeren of te lokaliseren teneinde toestemming te vragen om het werk te gebruiken. Men spreekt dan van verweesde werken.

Volgens de huidige stand van de wetgeving ontslaat het feit dat men de houder van het auteursrecht niet kan contacteren de gebruiker niet van de plicht om voorafgaande toestemming te vragen. Wel worden er op Europees niveau discussies gevoerd om een oplossing te zoeken voor dit probleem van verweesde werken.

Ondertussen dient de gebruiker die een werk wenst te gebruiken van een auteur die hij niet kent of niet kan opsporen, de nodige voorzichtigheid aan de dag te leggen en zal hij best de volgende aanbevelingen in acht nemen:

• Hij moet inspanningen leveren om de houder van het recht te vinden. Dit houdt op zijn minst een zoektocht in naar de personen die op de drager van het werk zijn aangeduid als auteur, uitgever of producent. Ook dient contact te worden genomen met een collectieve beheersvennootschap in de betrokken sector, alsook met de nationale bibliotheek die instaat voor het wettelijk depot. De gebruiker moet kunnen bewijzen dat hij alles in het werk heeft gesteld om de houder van het auteursrecht te vinden.
• Indien de houder van het auteursrecht na deze zoektocht toch niet-identificeerbaar of onvindbaar blijft en de gebruiker geen wettelijke uitzondering kan inroepen, dan mag de gebruiker het werk niet exploiteren zonder voorafgaande toestemming. Doet hij dit toch, dan stelt hij zich bloot aan sancties en aan de betaling van een schadevergoeding.