Collectieve beheersvennootschappen: het collectief beheer van auteursrechten en naburige rechten

Wat zijn collectieve beheersvennootschappen?

SABAM, SACD, SOFAM... zijn collectieve beheersvennootschappen die de houders van auteursrechten en naburige rechten (uitvoerende kunstenaars en producenten) als leden hebben. Met uitzondering van SABAM dat alle types van werken beheert, zijn ze vaak gespecialiseerd (beeldende kunsten, documentaires, fictie, enz...). 

Voorbeelden van Belgische collectieve beheersvennootschappen:

• Sabam: auteurs, componisten en uitgevers;
• Sofam: auteurs in het domein van de visuele kunsten;
• Uradex: naburige rechten van de uitvoerende kunstenaars;
• Simim: naburige rechten van de producenten;
• SAJ: journalisten;
• Assucopie/Vewa: reprografie-rechten van de educatieve, wetenschappelijke en universitaire auteurs;
• Scam: auteurs van documentaires;
• SACD: auteurs van audiovisuele werken en van podiumkunsten;
• Semu: uitgevers van bladmuziek.

Moet men zich aansluiten bij een collectieve beheersvennootschap?

Het is absoluut niet noodzakelijk om zich aan te sluiten bij een beheersvennootschap opdat uw werken auteursrechtelijk beschermd zouden zijn. Een aansluiting heeft wel het voordeel dat uw rechten op een meer efficiënte wijze worden beheerd. Naast andere functies, wil een beheersvennootschap er immers voor zorgen om, voor rekening van haar leden, het naleven en de betaling van de auteursrechten te verzekeren. 

Anderzijds is een aansluiting niet zonder belangrijke gevolgen, aangezien de leden doorgaans zelf niet meer zullen kunnen beslissen over het al dan niet toestaan van een bepaald gebruik van hun werk. Enkel de collectieve beheersvennootschap waaraan de rechten zijn overgedragen, kan deze toestemming dan nog geven. Talrijke artiesten die hun werk vrij toegankelijk op het Internet wilden plaatsen, hebben reeds tot hun verbazing moeten vaststellen dat zij daarvoor het akkoord van hun beheersvennootschap nodig hadden.

Wat doen collectieve beheersvennootschappen?

Collectieve beheersvennootschappen hebben meerdere functies. De belangrijkste zijn de volgende:

Het beheer van de rechten van de leden

Auteurs, uitvoerende kunstenaars en producenten kunnen het beheer van hun vermogensrechten aan een collectieve beheersvennootschap overdragen. Gebruikers zullen zich dan tot deze beheersvennootschap moeten richten en hen de verschuldigde rechten betalen om, bijvoorbeeld, liedjes uit te zenden over de radio, de televisie, via een website of op een publieke plaats (fuiven, winkels, wachtzalen, enz.).

De collectieve beheersvennootschappen verdelen vervolgens de geïnde rechten onder hun leden.

Via een aansluiting bij een beheersvennootschap moeten de leden zelf niet meer instaan voor de controle op het gebruik dat van hun werk wordt gemaakt en voor de betaling van de rechten door gebruikers. Beheersvennootschappen vormen eveneens een soort van ‘one shop stop’ waar gebruikers zich kunnen aanbieden voor de betaling van de nodige rechten. Het bekomen van de nodige toestemmingen om muziek te draaien op een fuif of op de radio zou een bijna onmogelijke opdracht zijn wanneer men zich tot elke rechthebbende afzonderlijk zou moeten richten.

De vergoedingsrechten

De wet bepaalt dat auteurs en rechthebbenden zich niet kunnen verzetten tegen bepaalde vormen van gebruik. Zij hebben daarentegen wel recht op een vergoeding voor dit gebruik dat onder meer volgende situaties omvat:

• Auteurs, uitvoerende kunstenaars, producenten en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen kopies die voor privédoeleinden worden gemaakt van hun werken, uitvoeringen en fonogrammen maar hebben wel het recht op een “vergoeding voor de privé-kopie”.
• Auteurs en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen het reproduceren van hun werk dat op papier of soortgelijke dragers is vastgelegd wanneer dit kopiëren gebeurt voor privé-gebruik of onderwijs- of wetenschappelijke doelstellingen. Als compensatie hebben ze recht op een “reprografievergoeding”.
• De uitvoerende kunstenaars en producenten kunnen zich niet verzetten tegen radio-uitzendingen en publieke uitvoeringen en van hun werken, uitvoeringen of fonogrammen. Als compensatie hebben ze recht op een “billijke vergoeding”.
• Auteurs en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen openbare uitlening. Als compensatie krijgen ze een “vergoeding voor openbare uitlening”.

De wet voorziet dat de collectieve beheersvennootschappen deze vergoedingen onder de rechthebbenden moeten verdelen.

De andere taken van de beheersvennootschappen

Meer algemeen zetten de beheersvennootschappen zich ook in voor de verdediging van de rechten van auteurs en artiesten. Wanneer het gaat over het onderhandelen van de voorwaarden tot gebruik van werken van hun leden met tussenpersonen en gebruikers, bezitten zij immers een sterkere positie.