Collectieve beheersvennootschappen: het collectieve beheer van auteursrechten en naburige rechten

Wat zijn collectieve beheersvennootschappen?

SABAM, SACD, SOFAM zijn collectieve beheersvennootschappen die houders van auteursrechten en naburige rechten (uitvoerende kunstenaars en producenten) als leden hebben. Met uitzondering van SABAM, die alle types van werken beheert, zijn ze vaak gespecialiseerd in het beheer van welbepaalde types van werken (beeldende kunsten, documentaires, fictie, enz). 

Voorbeelden van Belgische collectieve beheersvennootschappen:

• Sabam: auteurs, componisten en uitgevers;
• Sofam: auteurs in het domein van de visuele kunsten;
• Uradex: naburige rechten van uitvoerende kunstenaars;
• Simim: naburige rechten van producenten;
• SAJ: auteursrechten van journalisten;
• Assucopie: reprografierechten van educatieve, wetenschappelijke en universitaire auteurs;
• Scam: auteurs van documentaires;
• SACD: auteurs van audiovisuele werken en van podiumkunsten;
• Semu: uitgevers van bladmuziek.

Moet men zich aansluiten bij een collectieve beheersvennootschap?

Het is absoluut niet noodzakelijk dat u zich aansluit bij een collectieve beheersvennootschap opdat uw werken auteursrechtelijk beschermd zouden zijn. Een aansluiting biedt wel het voordeel dat uw rechten op een meer efficiënte wijze worden beheerd. Naast andere functies wil een collectieve beheersvennootschap er immers voor zorgen om, voor rekening van haar leden, de naleving en de betaling van de auteursrechten te verzekeren. 

Anderzijds heeft een aansluiting ook belangrijke gevolgen. Zo zullen de leden doorgaans niet meer zelf kunnen beslissen over het al dan niet toestaan van een bepaald gebruik van hun werk. Enkel de collectieve beheersvennootschap waaraan de rechten zijn overgedragen, kan die toestemming dan nog geven. Talrijke artiesten die hun werk vrij toegankelijk op het internet wilden plaatsen, hebben tot hun verbazing moeten vaststellen dat zij daarvoor het akkoord van hun collectieve beheersvennootschap nodig hadden.

Wat doen collectieve beheersvennootschappen?

Collectieve beheersvennootschappen hebben meerdere functies. De belangrijkste zijn de volgende:

Het beheer van de rechten van de leden

Auteurs, uitvoerende kunstenaars en producenten kunnen het beheer van hun vermogensrechten aan een collectieve beheersvennootschap overdragen. Gebruikers moeten zich dan tot die beheersvennootschap richten en haar de verschuldigde rechten betalen om, bijvoorbeeld, liedjes uit te zenden op de radio, de televisie, via een website of op een publieke plaats (fuiven, winkels, wachtzalen, enz.).

De collectieve beheersvennootschappen verdelen vervolgens de geïnde rechten onder hun leden.

Via een aansluiting bij een beheersvennootschap moeten de leden zelf niet meer instaan voor de controle op het gebruik van hun werk om zo van elke verbruiker de betaling van de rechten te eisen. Collectieve beheersvennootschappen vormen eveneens een soort van ‘one shop stop’ waar gebruikers zich kunnen aanbieden voor de betaling van de nodige rechten. Het verkrijgen van de nodige toestemmingen om muziek te draaien op een fuif of op de radio zou een bijna onmogelijke opdracht zijn wanneer men zich tot elke rechthebbende afzonderlijk zou moeten richten.

De vergoedingsrechten

De wet bepaalt dat auteurs en rechthebbenden zich niet kunnen verzetten tegen bepaalde vormen van gebruik. Zij hebben daarentegen wel recht op een vergoeding voor dit gebruik dat onder meer volgende situaties omvat:

• Auteurs, uitvoerende kunstenaars, producenten en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen kopieën die voor privédoeleinden worden gemaakt van hun werken en prestaties, maar ze hebben wel het recht op een “vergoeding voor de privékopie”.
• Auteurs en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen het reproduceren van hun werk dat op papier of soortgelijke dragers is vastgelegd wanneer dit kopiëren gebeurt voor privégebruik of ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek. Als compensatie hebben ze recht op een “reprografievergoeding”.
• Uitvoerende kunstenaars en producenten kunnen zich niet verzetten tegen radio-uitzendingen en publieke uitvoeringen van hun werken en prestaties. Als compensatie hebben ze recht op een “billijke vergoeding”.
• Auteurs en uitgevers kunnen zich niet verzetten tegen openbare uitlening van hun werken. Als compensatie krijgen ze een “vergoeding voor openbare uitlening”.

De wet bepaalt dat de collectieve beheersvennootschappen deze vergoedingen onder de rechthebbenden moeten verdelen.

De andere taken van de collectieve beheersvennootschappen

Meer algemeen zetten de collectieve beheersvennootschappen zich ook in voor de verdediging van de rechten van auteurs en artiesten. Bij het onderhandelen met tussenpersonen en gebruikers over de voorwaarden voor het gebruik van werken van hun leden, bezitten zij immers een sterkere positie.