Biotechnologie

De biotechnologie wordt als een sleutelsector beschouwd voor een economie van de 21^e eeuw. Aangezien in deze sector aanzienlijke investeringen vereist zijn, werd een passende bescherming door het octrooirecht noodzakelijk geacht om deze investeringen aan te moedigen en aldus de concurrentiepositie van de Europese Unie in dit domein te bewaren. In de wetgeving heeft men echter ook rekening gehouden met een aantal fundamentele bezwaren in verband met de octrooiering van planten, dieren of mensen. Niet alleen zijn de algemene octrooieerbaarheidsvoorwaarden van toepassing. Loutere ontdekkingen zijn bijgevolg niet octrooieerbaar en de industriële toepasbaarheid van een uitvinding moet steeds worden aangetoond. Ook worden bepaalde handelingen i.v.m het klonen van mensen, het gebruiken van menselijke embryo’s of het veranderen van de germinale genetische identiteit van mens en dier ongeoorloofd en dus niet octrooieerbaar geacht omdat zij indruisen tegen de openbare orde of goede zeden.

Uitvindingen die betrekking hebben op een voortbrengsel dat uit biologisch materiaal bestaat of dit bevat, of op een werkwijze waarmee biologisch materiaal wordt verkregen, kunnen in beginsel wel octrooieerbaar zijn wanneer aan de algemene voorwaarden voor octrooiering is voldaan. Dat het om levend materiaal zou gaan, vormt op zich geen beletsel. Ook het feit dat dit biologische materiaal al voorhanden was in de natuur, bijvoorbeeld een gensequentie of enzym, is geen beletsel op voorwaarde dat dit materiaal met behulp van een technische werkwijze uit zijn natuurlijke milieu wordt geïsoleerd of wordt verkregen. Dit geldt zelfs voor delen van het menselijke lichaam.

Aldus kan menselijk insuline, dat uiteraard al in het menselijke lichaam voorhanden is, toch geoctrooieerd worden wanneer het op een nieuwe efficiëntere wijze door genetische gewijzigde bacteriën wordt geproduceerd.

Een aantal uitvindingen in verband met biologisch materiaal zijn toch van octrooieerbaarheid uitgesloten:

Plantenrassen

Omdat plantenrassen hun eigen beschermingsysteem hebben via het kwekersrecht, heeft men deze uitgesloten van octrooibescherming. Voor sommige uitvindingen rond planten kan men evenwel eveneens octrooibescherming bekomen, meer bepaald indien de technische  uitvoerbaarheid niet beperkt blijft tot een bepaalde plantenvariëteit. Zo zal een inventieve genetische manipulatie waarvan de uitvoerbaarheid zich niet slechts tot één plantenras beperkt, moeilijker beschermbaar zijn via kwekersrecht. Het octrooirecht biedt dan eventueel betere perspectieven.

Dierenrassen

Een dierenras op zich is niet octrooieerbaar. De biotechnologische uitvindingen waarvan de uitvoerbaarheid zich niet tot één ras beperkt, zijn dat daarentegen wel.

Zo was bijvoorbeeld de Onco-muis, die via genetische manipulatie beter geschikt was gemaakt voor kankeronderzoek, toch octrooieerbaar.

Werkwijzen van wezenlijke biologische aard voor de voortbrenging van planten of dieren

Een voorbeeld van een dergelijk werkwijze is kruisen of selecteren bij het kweken.

De hierboven beschreven uitsluitingen gelden wel niet voor microbiologische processen, andere technische procedés of een product die door die procedés werd verkregen. Bacteriën, gisten, virussen en de processen die er mee te maken hebben, zijn dus op zich octrooieerbaar wanneer aan alle octrooieerbaarheidsvoorwaarden is voldaan.

Openbare orde en goede zeden

 Voor enkele biotechnologische uitvindingen stelt de wetgever uitdrukkelijk dat ze niet octrooieerbaar zijn:

• de werkwijzen voor het klonen van mensen, dit wil zeggen elke werkwijze, met inbegrip van de technieken voor de splitsing van embryo's die tot doel heeft een mens voort te brengen die in de celkernen dezelfde genetische informatie bezit als een ander levend dan wel overleden menselijk wezen
• de werkwijzen tot wijziging van de germinale genetische identiteit van de mens
• het gebruik van menselijke embryo's voor industriële of commerciële doeleinden
• de werkwijzen tot wijziging van de genetische identiteit van dieren die van aard zijn om deze dieren te doen lijden zonder aanzienlijk medisch nut voor mens of dier op te leveren. Ook de dieren die uit dergelijke werkwijzen zijn verkregen, kunnen niet geoctrooieerd worden

Hierover meer bij octrooieerbaarheidsvoorwaarden.