Wat is intellectuele eigendom?

Wat zijn intellectuele eigendomsrechten?

Wat het begrip ‘eigendom’ inhoudt, daar heeft iedereen wel een idee over. Eigendom geeft bepaalde rechten over materiële dingen, zoals bijvoorbeeld het recht om een wagen te bezitten en over het gebruik ervan te kunnen beslissen. Ook intellectuele eigendom bestaat uit een geheel van exclusieve rechten, maar dan niet op tastbare zaken zoals een wagen, maar wel op ‘de voortbrengselen van de geest’. Met deze ‘intellectuele voortbrengselen’ bedoelt men creatieve en immateriële prestaties zoals een verhaal, een muziekcompositie, een ontwerp voor een meubel, een computerprogramma of een uitvinding. Ook bepaalde onderscheidende tekens zoals merken en geografische aanduidingen rekent men tot de intellectuele eigendom. Terwijl men een exemplaar van een boek in materiële eigendom kan hebben, zal dit recht niet noodzakelijk de intellectuele eigendom erop omvatten. Als eigenaar kan men dus een boek lezen, inkleuren, wegwerpen, … maar men heeft niet het recht om het verhaal te kopiëren, te herdrukken, op het internet te plaatsen, er een film over te maken, enz. Die laatste attributen vallen onder de intellectuele eigendom en voor de genoemde handelingen is de toestemming van de houder van deze rechten nodig.

Een intellectueel eigendomsrecht geeft aan zijn houder een tijdelijk en voor een bepaald territorium geldend exclusief exploitatierecht. De houder van het auteursrecht op een boek (let op: niet het materiële exemplaar, maar de niet-tastbare inhoud ervan) zal dit als enige mogen reproduceren of op de markt brengen. Net zoals de houder van een octrooi op een uitvinding als enige deze uitvinding mag exploiteren (bv. een door een octrooi beschermd geneesmiddel op de markt brengen) en een merkhouder als enige producten met het beschermde merkteken erop in de handel mag brengen (bv. Enkel de houder van het merk “Côte d’Or”  mag dit teken op chocolade of soortgelijke producten gebruiken).

Types intellectuele eigendomsrechten 

Intellectuele eigendomsrechten kan men onderverdelen in twee hoofdcategorieën: de industriële eigendomsrechten enerzijds en de literaire en artistieke eigendomsrechten anderzijds.

Industriële eigendomsrechten hebben betrekking op creaties die vooral een economische rol spelen in ons productie- en distributieproces. Dit kan gaan om bepaalde innovaties zoals uitvindingen, geneesmiddelen, nieuwe plantenrassen of een nieuw design, die respectievelijk beschermd kunnen zijn door octrooien, kwekersrechten en tekeningen- en modellenrechten. Industriële eigendomsrechten kunnen ook slaan op onderscheidende tekens zoals merken  en geografische aanduidingen. Dicht aanleunend bij deze sector zijn er ook handels- en vennootschapsnamen en domeinnamen ofschoon het hier niet om intellectuele rechten in de eigenlijk betekenis gaat.

Literaire en artistieke eigendomsrechten slaan op auteursrechten en naburige rechten, met als voorwerp muziek, literaire werken, schilderijen, beeldhouwwerken, foto’s, uitvoeringen, omroepuitzendingen, … Op analoge wijze worden ook databanken, computerprogramma’s en de topografieën van computerchips beschermd.

Het belangrijkste onderscheid tussen deze twee groepen van intellectuele rechten betreft de wijze waarop het recht ontstaat. De (meeste) industriële eigendomsrechten verkrijgt men pas na een formele (registratie)procedure, terwijl het auteursrecht en de daarmee verwante rechten automatisch – op het ogenblik van de creatie - ontstaan.

Schematische voorstelling  

Intellectuele eigendomsrechten (intellectuele rechten)

Artistieke en literaire eigendom

Industriële eigendom

Auteursrecht

Octrooirecht

Naburige rechten

Merkenrecht

Databanken

Tekeningen- en modellenrecht

 

Kwekersrecht

 

Geografische aanduidingen

Topografieën van halfgeleiderproducten

Zie ook welk intellectueel eigendomsrecht is van toepassing op welke creatie?   

Waarom creaties en onderscheidende tekens beschermen?

Door voor bepaalde creaties het bijzonder beschermingssysteem van de intellectuele rechten te erkennen, wenst de wetgever creativiteit en innovatie aan te moedigen. Voor het merkenrecht ligt de rechtvaardiging eerder in een bijdrage tot de eerlijke mededinging. In het algemeen horen intellectuele eigendomsrechten een aansporing te zijn om tijd, inzet en geld te investeren in literaire werken, technologische uitvindingen, nieuwe medicijnen, betere software, een hogere kwaliteit van waren of diensten,…  Bovendien wordt dankzij intellectuele eigendom de verspreiding van kennis en vernieuwing aangemoedigd. Niet alleen is er minder nood aan geheimhouding, vaak is het openbaar maken van de creatie zelfs een noodzakelijke voorwaarde om een intellectueel eigendomsrecht te kunnen bekomen. Zo wordt bijvoorbeeld een octrooi slechts verleend wanneer de aanvrager de uitvinding op een zodanig duidelijke en volledige wijze beschrijft dat ze door een deskundige kan worden toegepast.

Voor wat, hoort wat …

Als tegenprestatie voor de bijdrage die individuen of ondernemingen tot de culturele, economische of technologische vooruitgang leveren, wordt hen in de vorm van een intellectueel eigendomsrecht een tijdelijk exclusief zeggenschapsrecht gegarandeerd ten aanzien van hun creatie of vinding. Dit wettelijk monopolie moet de houder de kans bieden om de investeringen terug te verdienen en een inkomen of winst te halen uit het succes van zijn creaties. Indien het niet praktisch blijkt de exploitatie zelf op zich te nemen, kan de houder inkomsten uit zijn intellectuele rechten verwerven door de verkoop ervan of door het toekennen van gebruikslicenties aan derden. Ook verzekeren intellectuele eigendomsrechten de houder een stevige juridische positie waarop kan worden teruggevallen in situaties van namaak en andere oneerlijke praktijken.

Het loont dus steeds de moeite om na te gaan of het - vanuit economisch, strategisch, industrieel, concurrentieel of cultureel oogpunt - aangewezen is bescherming aan te vragen voor een bepaalde creatie, uitvinding of teken.

Zie ook Intellectuele eigendomsrechten en Innovatie voor informatie over programma’s en subsidies om innovatie aan te moedigen.

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Webpagina

Tel. (gratis nr.): 0800 120 33
Vanuit het buitenland: +32 800 120 33

Fax (gratis nr.): 0800 120 57
Vanuit het buitenland: +32 800 120 57

Stel je vraag via het online webformulier

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link