Intellectuele eigendom en de vrije toegang tot creaties

Intellectuele eigendomsrechten worden soms beschouwd als monopolies op informatie of creaties, wat dan de vrije toegang van het publiek tot uitvindingen of cultuur zou belemmeren. Als antwoord op deze bezorgdheid heeft de zogenaamde open acces beweging alternatieve modellen voorgesteld voor het uitoefenen van intellectuele eigendomsrechten.

Open access stelt een aantal contractuele instrumenten voor aan personen die, zonder aan de rechten als dusdanig te verzaken, hun intellectuele eigendomsrechten wensen uit te oefenen in een filosofie van vrij gebruik door het publiek en het met elkaar delen van creaties.

Het gaat om een alternatief model dat staat naast het klassieke - “alle rechten voorbehouden”  -model waarbij een hele reeks handelingen t.a.v een werk, een computerprogramma, gegevens of uitvindingen verboden zijn.  Het open access model is daarentegen een “sommige rechten voorbehouden” model waarbij auteurs en uitvinders derden meer mogelijkheden tot gebruik gunnen. Open access impliceert dus niet dat de houder afstand van een intellectueel eigendomsrecht heeft gedaan of dat hij de creatie of uitvinding in het publiek domein heeft gebracht. De betrokkene blijft zijn intellectuele rechten uitoefenen maar op een wijze die meer mogelijkheden tot vrij gebruik creëert.

In de meeste gevallen verlenen dergelijke vrije of open access licenties ruime gebruiksrechten met inbegrip van mogelijkheden tot reproductie, distributie en adaptatie, evenals het recht om afgeleide werken of uitvindingen te ontwikkelen. Soms zijn deze toestemmingen beperkt tot niet-commercieel gebruik.

Enkel de houder van het intellectuele eigendomsrecht kan kiezen voor de exploitatie van een werk, uitvinding of databank volgens een open access model. Zo behoort het toe aan de auteursrechthebbende op een computerprogramma om te beslissen of de software met de melding ‘open access’ mag worden verspreid.

Het eerste voorbeeld van de toepassing van een open access model werd in de jaren tachtig ontwikkeld in de US in de vorm van de open source software. Met deze open source softwarelicenties wilde men protesteren tegen de praktijk van verregaande gebruiksbeperkingen die gekoppeld werden aan de verspreiding van computerprogramma’s.

In het begin van de eenentwintigste eeuw werden, op basis van de ervaring met de open source beweging, andere licentiemodellen ontwikkeld die kunnen worden toegepast op andere vormen van literaire en artistieke creaties zoals muziek, tekst, film, beeldmateriaal, wetenschappelijke inhoud en andere informatieproducten. Dit zijn de zogenaamde Creative Commons licenties.

Het open access model kent ook succes in de sector van de wetenschappelijke publicaties die in toenemende mate op het internet beschikbaar worden gesteld via open access tijdschriften of databanken.

Sinds kort worden, op basis van de bestaande open access modellen, ook nieuwe juridische modellen voor wetenschappelijk onderzoek geëxploreerd en voorgesteld met de bedoeling ze toe te passen op geoctrooieerde uitvindingen en op databanken met beschermd genetisch of biotechnologisch materiaal.

Nuttige Links

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Meer over het Contact Center

Tel.: +32 800 120 33
Fax: +32 800 120 57

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link