Rechtsvordering tot collectief herstel

Wat is een vordering tot collectief herstel?

Een vordering tot collectief herstel is een rechtsvordering

  1. ingesteld voor een rechter door de vertegenwoordiger van een groep consumenten

  2. met het oog op herstel van schade geleden door deze groep omwille van eenzelfde oorzaak.

Ze kan resulteren

  • ofwel in een onderling collectief akkoord gehomologeerd door de rechter,

  • ofwel in een rechterlijke beslissing.

De consumenten moeten de kosten van de procedures niet dragen. Ze worden gedragen door de vertegenwoordiger van de groep consumenten en/of de onderneming naargelang van de resultaten van de procedure.

Wat ook de beslissing van de rechter is, ze is geldig voor alle leden van de groep die, bijgevolg, geen persoonlijke vordering meer mogen instellen.

terug naar boven

Tegen wie kan een vordering tot collectief herstel ingesteld worden

 Als een onderneming schade veroorzaakt aan consumenten doordat zij

  • haar contractuele verplichtingen niet nakomt of 

  • de consumentenrechten waar de consument bij wet  recht op heeft, niet naleeft,

dan kan men een vordering tot collectief herstel instellen tegen die onderneming.

terug naar boven
 

Wie kan een vordering tot collectief herstel instellen?

Mogen optreden in de hoedanigheid van groepsvertegenwoordiger en een vordering tot collectief herstel instellen:

De individuele consument die schade heeft geleden neemt niet deel aan de inleiding van de vordering. Als de rechter daarentegen de vordering ontvankelijk verklaard, komt het aan de betrokken consument toe,

  • ofwel zijn deelname aan de groep (opt-in),

  • ofwel zijn uitsluiting (opt-out) mee te delen.

terug naar boven

Welke zijn de voorwaarden opdat de rechter de vordering tot collectief herstel toestaat?

De collectieve schade heeft zich voorgedaan na 1 september 2014.

De rechter verklaart de vordering tot collectief herstel ontvankelijk als:

  1. de groepsvertegenwoordiger deel uitmaakt van een categorie van personen gemachtigd om op te treden en geschikt is om de groep te vertegenwoordigen;

  2. de oorzaak van de schade te wijten is aan het niet respecteren door de onderneming van haar contractuele verplichtingen, van wetten of Europese bepalingen bedoeld in artikel XVII.37 WERExterne link;

  3. de procedure tot collectief herstel rationeler lijkt dan een vordering volgens het gemeen recht, rekening houdend met de feiten en de omstandigheden van de oorzaak (omvang van de groep, geleden schade voldoende verwant om te behandelen in eenzelfde procedure, enz.);

  4. de toepasselijke regels van het Gerechtelijk Wetboek worden gerespecteerd.

Enkele voorbeelden:

  • de herlaadbare batterij van een reeks elektronische toestellen vertoont na drie maanden een fabricagefout, maar de verkoper weigert ze te vervangen onder garantie;

  • een onderneming die aan e-commerce doet, weigert de consumenten die hun wettelijk herroepingsrecht uitoefenen, terug te betalen;

  • een vliegtuigmaatschappij vergoedt de passagiers niet correct na een annulering van hun vlucht;

  • een onderneming maakt gebruik van de persoonsgegevens die de klanten haar meedeelden voor andere dan de toegelaten doeleinden;

  • enz.

terug naar boven

Hoe verloopt de procedure?

Wanneer de groepsvertegenwoordiger een vordering tot collectief herstel instelt bij de rechtbank van Eerste Aanleg Brussel of bij de Rechtbank van Koophandel van Brussel, beslist de rechter of ze beantwoordt aan de ontvankelijkheidsvoorwaarden.

Als de rechter de vordering ontvankelijk verklaart:

  • kiest hij de methode waarop de groep wordt samengesteld;

  • wordt de beslissing tot ontvankelijkheid gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad en op de website van de FOD Economie;

  • volgt er een verplichte onderhandelingsfase tijdens dewelke de groepsvertegenwoordiger en de onderneming trachten tot een akkoord te komen over de te vergoeden schade.

De onderhandelingsfase kan op twee wijzen eindigen.

  • De partijen komen tot een akkoord. Ze leggen het akkoord voor aan de rechter die het homologeert.

  • De partijen komen niet tot een akkoord. De rechter behandelt de zaak ten gronde en doet uitspraak over het bestaan van

    1. een fout in hoofde van de onderneming,
    2. een schade voor de consumenten, en
    3. een oorzakelijk verband tussen de fout en de schade. 

In zijn beslissing ten gronde kan de rechter 

  • ofwel de vordering tot collectief herstel afwijzen,

  • ofwel de betrokken onderneming veroordelen tot het herstel van de collectieve schade.
    In dat geval bepaalt de rechter ook het bedrag van de schadevergoeding aan de consumenten.

In geval van een gehomologeerd akkoord of van een rechterlijke beslissing die de onderneming het herstel van een collectieve schade oplegt, wordt een schadeafwikkelaar aangeduid om de genomen beslissing uit te voeren en de consumenten die tot de groep behoren, te vergoeden.

Deze uitvoeringsfase veronderstelt dat vooraf een lijst van te vergoeden consumenten werd opgesteld.

terug naar boven

Hoe wordt de groep consumenten die betrokken zijn bij de vordering, samengesteld?

Wanneer de groepsvertegenwoordiger de vordering voor de rechter brengt, zijn de individueel te vergoeden consumenten niet noodzakelijk al geïdentificeerd.

In functie van de omstandigheden,vraagt de vertegenwoordiger aan de rechter ofwel een opt-in, ofwel een opt-outsysteem toe te passen voor de samenstelling van de groep.

De rechter bepaalt vanaf het begin van de procedure

  1. welk systeem hij beslist toe te passen voor de samenstelling van de groep

  2. alsook de termijn binnen dewelke de opties moeten worden uitgeoefend.
    Deze termijn mag niet korter zijn dan 30 dagen en niet langer dan 3 maand.

De opties moeten in elk geval worden uitgeoefend voor het onderling akkoord wordt gesloten of voordat de rechter zijn beslissing ten gronde neemt.

De rechter heeft twee mogelijkheden om te bepalen hoe de groep consumenten wordt samengesteld:

  • ofwel, door het opt-outsysteem;

  • ofwel, door het opt-insysteem. 

Opt-out

In het optiesysteem met exclusie, genaamd het opt-outsysteem, omvat de groep alle consumenten die door eenzelfde oorzaak een schade hebben geleden, behalve die consumenten die binnen de gestelde termijn aan de griffie van de rechtbank hebben laten weten dat zij niet tot de groep willen behoren.

Opt-in

In het opt-insysteem is het omgekeerd. Enkel de consumenten die dit uitdrukkelijk aan de griffie van de rechtbank hebben meegedeeld, behoren tot de groep.

Opgelet!

De rechter moet het opt-insysteem toepassen als er sprake is van morele of lichamelijke schade.

Consumenten die niet gewoonlijk in België verblijven moeten altijd uitdrukkelijk laten weten dat ze tot de groep willen behoren. Voor hen geldt dus steeds de opt-inprocedure.

Om een bepaalde datum te plakken op de uitoefening van de keuzerecht, wordt aangeraden een aangetekende brief te gebruiken.

Voorbeeld:

Een uitgever van een maandblad biedt jaarlijkse abonnementen aan. Hij verlengt deze abonnementen automatisch voor een nieuwe periode zonder de specifieke informatievoorschriften te respecteren. Hij int onmiddellijk de prijs bij diegenen die een domiciliëring hebben getekend of hun abonnement online hebben afgesloten met mededeling van hun bankgegevens. 

De benadeelde consumenten slagen er niet in hun abonnement te beëindigen noch terugbetaling te krijgen van de geïnde bedragen. De uitgever wil zijn abonnees niet terugbetalen. Een consumentenorganisatie, verwittigd van deze praktijk, stelt een vordering tot collectief herstel in.

De rechter verklaart de vordering ontvankelijk en beslist tot de opt-inprocedure:

  • 8.000 consumenten laten aan de griffie weten dat ze tot de groep willen behoren. Als uitkomst van de rechtsprocedure, is de uitgever gehouden tot het betalen van een vergoeding.

  • De 2.000 consumenten die zich niet inschreven als groepslid, ontvangen deze vergoeding niet.

Wanneer in dezelfde situatie de rechter had beslist tot de opt-outprocedure:

  • 2.000 consumenten lieten weten dat zij geen deel van de groep willen uitmaken.

  • De 8.000 consumenten die niet reageerden, behoren daardoor automatisch tot de groep en hebben recht op de financiële vergoeding.

terug naar boven

Wat zijn de gevolgen voor een groepslid?

Door deel uit te maken van de groep, kan de individuele consument aanspraak maken op een individueel herstel van zijn schade

  • ofwel in natura,

  • ofwel in de vorm van een vergoeding.

De vergoedingswijze wordt geregeld 

  • ofwel in het onderling akkoord gesloten tussen de groepsvertegenwoordiger en de onderneming, 

  • ofwel in de rechterlijke uitspraak.

Het is niettemin mogelijk dat de procedure niet leidt tot een onderling akkoord noch tot een beslissing die de verantwoordelijkheid van de onderneming vastlegt. In dat geval, is het resultaat van de vordering tot collectief herstel toch bindend voor alle consumenten die lid zijn van de groep.

Door tot de groep te behoren, ten gevolge van ofwel een opt-in ofwel een opt-outsysteem, verliest de consument zijn recht om persoonlijk een vordering in rechte in te stellen.

terug naar boven

Wat zijn de gevolgen voor een niet-groepslid?

De consument die geen deel uitmaakt van de groep (geen inschrijving in de opt-inprocedure, of geen deel wenst uit te maken van de groep in geval van een opt-outprocedure) ontvangt geen schadevergoeding als een vergoeding werd toegekend ten gevolge van de vordering tot collectief herstel. 

Hij behoudt daarentegen het recht om zelf een vordering in rechte in stellen.

terug naar boven

Hoe weet ik als consument dat een vordering tot collectief herstel werd ingeleid?

Er is voorzien in een ruime bekendmaking van de beslissing van de rechter die een vordering tot collectief herstel ontvankelijk verklaart. De bekendmaking gebeurt steeds:

  • in het Belgisch Staatsblad;

  • op de website van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie.

Daarnaast kan de rechter, wanneer hij van oordeel zou zijn dat deze bekendmaking onvoldoende is, beslissen tot bijkomende bekendmakingsmaatregelen.

Bovendien kan de organisatie die als groepsvertegenwoordiger optreedt, de bekendmaking ervan verzekeren. Ook de media kunnen er de aandacht van het publiek op vestigen.

Ook de publicatie van een gehomologeerd akkoord of de rechterlijke beslissing ten gronde wordt ruim bekendgemaakt.

Een ruime bekendmaking van de beslissing van de rechter is belangrijk omwille van de gevolgen die ze kan hebben voor een vergoeding van de consumenten. Het is fundamenteel dat de consumenten worden geïnformeerd over de wijze waarop ze hun keuze moeten meedelen als er toepassing wordt gemaakt van:

  • ofwel een opt-outsysteem waardoor alle benadeelde consumenten automatisch deel uitmaken van de groep, behalve als ze zich uitdrukkelijk uitsluiten;

  • ofwel een opt-insysteem dat aan geïnteresseerde consumenten toelaat zich aan te sluiten bij de groep zodat ze het instellen van een persoonlijke rechtsvordering vermijden.

terug naar boven

Hoe ontvangt de consument de schadevergoeding waartoe werd beslist in een vordering tot collectief herstel?

Wanneer een vordering tot collectief herstel leidt tot het herstel van de geleden schade door de onderneming, dan stelt de rechter een schadeafwikkelaar aan die instaat voor de uitvoering van de genomen beslissing en de groepsleden moet vergoeden.

  • In het geval van een opt-in, is de identiteit gekend van de consumenten die schade leden.

  • In het geval van een opt-out, kan het gebeuren dat de identiteit van de groepsleden nog moet worden verzameld. De beslissing van de rechter tot herstel van de schade bepaalt dan de termijn binnen dewelke de groepsleden zich moeten melden bij de griffier van de rechtbank om herstel te ontvangen.

De schadeafwikkelaar aangeduid door de rechter maakt een voorlopige lijst op van te vergoeden consumenten op basis van de uitgeoefende opties en de informatie ontvangen van de griffie in geval van een opt-out. Deze lijst wordt ter zitting besproken door de rechter die een definitieve versie bekrachtigt. De consumenten die werden uitgesloten kunnen gehoord worden.

Zodra de lijst definitief vastligt, is de schadeafwikkelaar ermee belast erop toe te zien dat de consumenten die er op voorkomen, vergoed worden.

terug naar boven

Draagt de individuele consument kosten wanneer een vordering tot collectief herstel wordt ingeleid?

Nee. De groepsvertegenwoordiger, dit wil zeggen de organisatie die de vordering tot collectief herstel heeft ingeleid, draagt het financiële risico van de vordering.

Hij draagt de eventuele gerechtskosten en de kosten voor de advocaat volgens de regels van het Gerechtelijk wetboek. De groepsvertegenwoordiger mag in geen geval de deelname aan de groep consumenten afhankelijk maken van een financiële bijdrage.

Slechts heel beperkte kosten, verbonden aan de uitoefening van zijn keuzerecht (bijvoorbeeld, de kost van een aangetekende brief) zijn ten laste van de consument.

terug naar boven

Nuttige Links

Wetgeving

Contact Center

FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie
Contact Center

Vooruitgangstraat 50
1210 Brussel

Open van 9.00 tot 17.00 uur

Meer over het Contact Center

Tel.: +32 800 120 33
Fax: +32 800 120 57

Volg de FOD Economie

FacebookExterne linkTwitterExterne link